ریزش بازارهای سهام جهان زیر سایه نگرانی از حباب هوش مصنوعی

بازارهای مالی جهان در هفته‌های اخیر تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی و سیاسی با نوسانات قابل‌توجهی روبه‌رو شده‌اند. از یک‌سو، رشد سریع ارزش سهام شرکت‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی نگرانی‌ها درباره شکل‌گیری حباب قیمتی را افزایش داده و از سوی دیگر، تنش‌های ژئوپلیتیک و ابهام در وضعیت عرضه و قیمت انرژی، فضای سرمایه‌گذاری را پیچیده‌تر کرده است.

در این میان، نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در ۳ نوامبر ۲۰۲۶ و تغییر احتمالات درباره سیاست‌های این کشور در حوزه هوش مصنوعی نیز به یکی از عوامل اثرگذار بر انتظارات سرمایه‌گذاران تبدیل شد. پیروزی دموکرات‌ها و کسب اکثریت هر دو مجلس کنگره در ابتدا با واکنش مثبت بازار همراه بود و شاخص‌های اصلی وال‌استریت در معاملات ۴ نوامبر افزایش یافتند. با این حال، سهام برخی شرکت‌های فعال در زمینه احداث و بهره‌برداری از مراکز داده با کاهش قیمت مواجه شد.

سرمایه‌گذاران از یک طرف کاهش ابهام‌های سیاسی و محدودتر شدن امکان اجرای یک‌جانبه سیاست‌ها را عاملی مثبت ارزیابی می‌کردند و از طرف دیگر، احتمال افزایش نظارت‌ها و مخالفت‌های محلی با توسعه مراکز داده را در نظر داشتند. این نگرانی وجود داشت که موانع جدید، روند اجرای پروژه‌های زیرساختی هوش مصنوعی را کند کرده و بر درآمدهای پیش‌بینی‌شده شرکت‌های این حوزه اثر بگذارد.

این تردیدها در معاملات ۵ نوامبر به افت قابل‌توجه شاخص‌های بورس آمریکا منجر شد. شاخص نزدک کامپوزیت حدود ۵.۵ درصد، S&P 500 نزدیک به ۴.۴ درصد و داوجونز حدود ۳.۴ درصد کاهش یافتند. همچنین شاخص نیمه‌رسانای فیلادلفیا با افتی در حدود ۱۲ درصد مواجه شد.

نگرانی درباره احتمال تأخیر در ساخت مراکز داده، به تردیدهای موجود درباره بازده سرمایه‌گذاری‌های کلان در حوزه هوش مصنوعی اضافه شده است. در واقع، زمانی که ارزش سهام شرکت‌ها بر مبنای رشد سریع و تحقق سودهای قابل‌توجه در آینده تعیین می‌شود، حتی احتمال به تعویق افتادن پروژه‌ها نیز می‌تواند انتظارات بازار را تغییر دهد و به اصلاح قیمت‌ها منجر شود.

دامنه این نگرانی‌ها به بازارهای آسیایی نیز گسترش یافت. در معاملات ۶ نوامبر، شاخص کاسپی کره جنوبی در مقطعی بیش از ۸ درصد افت کرد و معاملات آن برای ۲۰ دقیقه متوقف شد. شاخص نیکی ژاپن نیز کاهش قابل‌توجهی را تجربه کرد.

وابستگی بالای بازارهای آسیایی به شرکت‌های فناوری و تولیدکنندگان نیمه‌رسانا، از جمله سامسونگ و اس‌کی هاینیکس در کره جنوبی، باعث شده است این بازارها در برابر تغییر انتظارات درباره تقاضای تراشه آسیب‌پذیر باشند. تایوان نیز به دلیل نقش محوری شرکت TSMC در زنجیره تأمین جهانی نیمه‌رساناها، از این تحولات تأثیر می‌پذیرد.

این وضعیت نشان می‌دهد پراکندگی جغرافیایی سرمایه‌گذاری‌ها لزوماً به معنای کاهش ریسک نیست. چنانچه بخش قابل‌توجهی از دارایی‌های سرمایه‌گذاران به چشم‌انداز مشترکی مانند رشد هوش مصنوعی وابسته باشد، تغییر انتظارات می‌تواند به‌صورت همزمان چند بازار را تحت تأثیر قرار دهد.

تجربه بازارهای سرمایه در دوره‌های گذشته نیز نشان می‌دهد رشد فناوری‌های جدید همواره با افزایش تعداد شرکت‌ها و جهش ارزش سهام همراه بوده، اما تنها بخشی از این کسب‌وکارها در بلندمدت توانسته‌اند جایگاه خود را حفظ کنند. از همین رو، مسئله اصلی درباره هوش مصنوعی صرفاً میزان تأثیرگذاری آن بر اقتصاد آینده نیست، بلکه شناسایی شرکت‌هایی است که توانایی تبدیل این فناوری به درآمد و سود پایدار را دارند.

تاریخ بازار سرمایه نمونه‌های متعددی از چنین شرایطی را ثبت کرده است. در قرن نوزدهم، تب سرمایه‌گذاری در صنعت راه‌آهن در بریتانیا و آمریکا موجب ورود شمار زیادی از شرکت‌ها به بازار سرمایه شد. با فروکش کردن هیجان اولیه، بسیاری از این شرکت‌ها ورشکسته شدند یا در مجموعه‌های بزرگ‌تر ادغام شدند و تنها تعداد محدودی توانستند شبکه‌های گسترده و پایدار ایجاد کنند.

در صنعت خودروسازی آمریکا نیز بین سال‌های ۱۹۰۰ تا ۱۹۳۰ بیش از ۲ هزار شرکت فعالیت خود را آغاز کردند، اما بخش عمده‌ای از آن‌ها نتوانستند در رقابت باقی بمانند. در نهایت، تعداد محدودی از تولیدکنندگان بزرگ مانند فورد و جنرال موتورز توانستند جایگاه خود را در بازار تثبیت کنند.

صنایع رادیو، تلویزیون، لوازم الکترونیکی و رایانه نیز مسیر مشابهی را طی کردند. در دهه ۱۹۸۰ و اوایل دهه ۱۹۹۰، شرکت‌های متعددی وارد بازار فناوری شدند، اما با افزایش رقابت و تغییر ساختار بازار، بسیاری از آن‌ها حذف شدند و تنها تعداد محدودی از شرکت‌ها توانستند فعالیت خود را گسترش دهند.

یکی از نمونه‌های مهم این روند، حباب دات‌کام در فاصله سال‌های ۱۹۹۵ تا ۲۰۰۰ بود. در آن دوره، شمار زیادی از شرکت‌های اینترنتی حتی بدون برخورداری از درآمد پایدار یا مدل کسب‌وکار مشخص، به ارزش‌گذاری‌های بسیار بالا دست یافتند. با ترکیدن این حباب، بخش بزرگی از ارزش بازار از بین رفت و بسیاری از شرکت‌ها فعالیت خود را متوقف کردند. با این حال، در همان دوره شرکت‌هایی مانند آمازون، گوگل و نتفلیکس توانستند از ظرفیت‌های اقتصاد اینترنتی استفاده کنند و به بازیگران مهم اقتصاد دیجیتال تبدیل شوند.

تجربه ژاپن در اواخر دهه ۱۹۸۰ نیز نمونه دیگری از پیامدهای ارزش‌گذاری‌های غیرواقعی در بازار سرمایه است. رشد شدید قیمت سهام و املاک در این کشور سرانجام به اصلاح سنگین بازار و دوره‌ای طولانی از رشد ضعیف اقتصادی منجر شد. بازار تایوان نیز در همان دهه جهش قابل‌توجهی را تجربه کرد که پس از آن با کاهش شدید قیمت‌ها همراه شد.

این تجربیات نشان می‌دهد پیشرفت فناوری به‌تنهایی نمی‌تواند تداوم ارزش‌گذاری‌های بالا در بازار سهام را تضمین کند. در حوزه هوش مصنوعی نیز ممکن است بخشی از شرکت‌های فعال در این صنعت، با وجود رشد کلی فناوری، در سال‌های آینده از رقابت خارج شوند.

در چنین شرایطی، ریسک اصلی بازار را باید در فاصله میان ارزش واقعی شرکت‌ها و انتظارات شکل‌گرفته درباره آینده آن‌ها جست‌وجو کرد. توسعه هوش مصنوعی می‌تواند ساختار اقتصاد جهان را تغییر دهد، اما همه شرکت‌های فعال در این حوزه لزوماً از این تحول منتفع نخواهند شد.

از سوی دیگر، عواملی مانند مقررات دولتی، دسترسی به انرژی، هزینه احداث مراکز داده، تأمین تجهیزات و سرعت اجرای پروژه‌ها نقش مهمی در تعیین جایگاه شرکت‌ها خواهند داشت. بنابراین، سرمایه‌گذاران علاوه بر شناسایی کسب‌وکارهای مستعد رشد، باید میزان تاب‌آوری آن‌ها در برابر افزایش هزینه‌ها، تأخیر پروژه‌ها و تغییر سیاست‌های نظارتی را نیز ارزیابی کنند.

تحولات اخیر بازارهای جهانی بار دیگر اهمیت تفکیک ظرفیت واقعی هوش مصنوعی از انتظارات قیمتی سرمایه‌گذاران را نشان داده است؛ موضوعی که می‌تواند در ماه‌های آینده بر روند معاملات سهام شرکت‌های فناوری و بازارهای مالی جهان اثرگذار باشد.
منبع: معدن پرس