صیدی: تکمیل زنجیره فولاد، توسعه فناوری و اصلاح سازوکار بازار ۳ اولویت صنعت فولاد است

از سازمان بورس و اوراق بهادار، صنعت فولاد به‌عنوان یکی از صنایع پایه و شاخص‌های ارزیابی توسعه اقتصادی کشورها، نقش مهمی در رشد صنعتی و ایجاد ارزش افزوده دارد. با این حال، تداوم جایگاه ایران در بازار جهانی فولاد به رفع ناترازی‌های زنجیره تولید، افزایش بهره‌وری، توسعه فناوری و اصلاح سیاست‌های اقتصادی وابسته است.

حجت‌الله صیدی، رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار، در پنجمین سمینار تحلیلی اندیشکده فولاد و صنایع معدنی ایران با اشاره به اهمیت راهبردی صنایع پایه اظهار کرد: فولاد در کنار صنایعی مانند مس و خودرو، از شاخص‌های مهم سنجش میزان توسعه‌یافتگی کشورها محسوب می‌شود و به دلیل جایگاه آن در اقتصاد، نقش تعیین‌کننده‌ای در ارزیابی وضعیت صنعتی کشورها دارد.

وی با اشاره به روند شکل‌گیری و توسعه صنعت فولاد ایران افزود: برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده در دهه ۷۰ زمینه گسترش این صنعت را فراهم کرد و روند توسعه از نیمه نخست این دهه آغاز شد و در نیمه دوم دهه ۷۰ و دهه ۸۰ سرعت بیشتری گرفت. این تصمیم‌ها نقش مؤثری در حرکت اقتصاد ایران به سمت صنعتی‌شدن داشتند.
نوسان سودآوری شرکت‌های فولادی و ضرورت بازنگری در عملکرد
رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار با اشاره به وضعیت مالی برخی شرکت‌های فولادی گفت: تغییر وضعیت سودآوری و زیان‌دهی شرکت‌های فعال در این صنعت می‌تواند نگرانی‌هایی درباره آینده آن ایجاد کند، اما باید توجه داشت که فعالیت در اقتصاد رقابتی مستلزم ارزیابی مستمر عملکرد و اصلاح برنامه‌هاست.

صیدی با اشاره به وضعیت ذوب‌آهن اصفهان اظهار کرد: مواجهه شرکتی با سابقه و جایگاه ذوب‌آهن با زیان، نیازمند بررسی عوامل داخلی و مشکلات ساختاری آن است و نمی‌توان تمام مسئولیت این شرایط را به عوامل بیرونی نسبت داد.

وی صنعت فولاد را همچنان یکی از مزیت‌های اقتصادی ایران دانست و افزود: برخورداری از نیروی انسانی متخصص، مدیران باتجربه و کارشناسان توانمند، ظرفیت مناسبی برای عبور این صنعت از مشکلات و حرکت به سمت توسعه فراهم کرده است.

رئیس سازمان بورس با اشاره به ظرفیت‌های استفاده‌نشده صنعت فولاد تصریح کرد: تولید حدود ۳۲ میلیون تن فولاد حاصل تلاش متخصصان و مدیران این حوزه است، اما در کنار این میزان تولید، حدود ۲۳ میلیون تن ظرفیت خالی نیز وجود دارد که بهره‌برداری از آن به برنامه‌ریزی و مدیریت مناسب نیاز دارد.
تکمیل زنجیره فولاد و کاهش خام‌فروشی
صیدی تکمیل زنجیره تولید و ایجاد توازن میان ظرفیت حلقه‌های مختلف را یکی از مسائل اصلی صنعت فولاد عنوان کرد و گفت: بررسی ظرفیت‌های تولید گندله، آهن اسفنجی و شمش نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری‌ها در بخش‌های مختلف زنجیره به شکل متوازن انجام نشده است. این وضعیت ضرورت بازنگری در سیاست‌های توسعه‌ای و هدایت سرمایه‌گذاری‌ها به حلقه‌های دارای کمبود ظرفیت را نشان می‌دهد.

وی افزود: توسعه صنعت فولاد نباید تنها بر افزایش ظرفیت در مراحل ابتدایی تولید متمرکز باشد، بلکه تولید محصولات نهایی، مقاطع خاص و کالاهای دارای ارزش افزوده بالاتر نیز باید در اولویت قرار گیرد.

رئیس سازمان بورس با اشاره به سهم صادرات مواد اولیه در تجارت فولاد کشور اظهار کرد: با وجود ظرفیت‌های موجود در تولید محصولات نهایی، همچنان صادرات سنگ‌آهن و کنسانتره سهم قابل توجهی دارد. این مسئله نشان می‌دهد که با سرمایه‌گذاری هدفمند در تکمیل زنجیره تولید می‌توان ارزش افزوده بیشتری در داخل کشور ایجاد کرد.

صیدی با تأکید بر حمایت از حقوق سهام‌داران و ذی‌نفعان شرکت‌های فولادی گفت: همان‌طور که صنعت مس توانسته جایگاه قابل توجهی در بازار سرمایه به دست آورد، صنعت فولاد نیز ظرفیت افزایش سهم و وزن خود در این بازار را دارد. ارتقای بهره‌وری و سرمایه‌گذاری در واحدهای تولیدی می‌تواند زمینه افزایش سودآوری ارزی شرکت‌ها را فراهم کند.

وی با اشاره به تفاوت بازدهی حلقه‌های زنجیره فولاد خاطرنشان کرد: برخی بخش‌های این زنجیره بازدهی بسیار محدودی دارند، در حالی که تکمیل زنجیره و حرکت به سمت محصولات با ارزش افزوده بیشتر می‌تواند بازدهی دلاری بالاتری ایجاد کند. بر اساس برخی برآوردها، بازده دلاری تکمیل زنجیره فولاد به ۲۲ درصد می‌رسد؛ موضوعی که با توجه به هزینه حدود ۴۰ درصدی تأمین مالی ریالی، اهمیت انتخاب روش مناسب سرمایه‌گذاری و تأمین منابع را افزایش می‌دهد.
سرمایه‌گذاری در فناوری برای حفظ رقابت‌پذیری فولاد
رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار، توسعه فناوری و نوسازی تجهیزات را دومین محور راهبردی صنعت فولاد دانست و گفت: بی‌توجهی به تحولات فناوری می‌تواند در سال‌های آینده موقعیت رقابتی فولادسازان را با تهدید مواجه کند.

وی افزود: سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه، به‌روزرسانی فناوری‌های تولید و افزایش بهره‌وری باید در برنامه‌های توسعه‌ای شرکت‌ها قرار گیرد. صنعت فولاد جهان نیز به سمت فناوری‌هایی حرکت می‌کند که ضمن کاهش مصرف انرژی و آب، بازدهی و کارایی خطوط تولید را افزایش می‌دهند.
هند، شرق آسیا و خاورمیانه؛ بازارهای هدف صادرات فولاد ایران
صیدی با اشاره به تغییرات بازار جهانی فولاد اظهار کرد: در برخی مناطق جهان مازاد عرضه و در برخی دیگر کمبود محصولات فولادی وجود دارد. هزینه‌های حمل‌ونقل نیز یکی از عواملی است که بر امکان حضور تولیدکنندگان در بازارهای جدید تأثیر می‌گذارد.

وی هند، کشورهای جنوب شرق آسیا و بازارهای خاورمیانه را از مقاصد دارای ظرفیت برای توسعه صادرات فولاد ایران معرفی کرد و گفت: کشورهای منطقه در حوزه پروژه‌های عمرانی، زیرساختی و صنعتی سرمایه‌گذاری‌های گسترده‌ای انجام داده‌اند و برنامه‌های توسعه‌ای آن‌ها تا سال‌های ۲۰۳۰ و ۲۰۳۵ می‌تواند تقاضای مناسبی برای محصولات فولادی ایجاد کند.

رئیس سازمان بورس ادامه داد: فولاد ایران با وجود قرار گرفتن در میان تولیدکنندگان بزرگ جهان، با رقبای قدرتمندی مواجه است. بنابراین حفظ بازارهای فعلی و شناسایی مقاصد جدید صادراتی باید به‌صورت هم‌زمان دنبال شود.

وی با اشاره به چشم‌انداز صنعت فولاد جهان گفت: با در نظر گرفتن افق برنامه‌ریزی ۵ تا ۱۰ ساله، این صنعت همچنان از ظرفیت‌های قابل توجهی برخوردار است. تفاوت میان عرضه و تقاضا در مناطق مختلف نیز فرصتی برای تولیدکنندگانی فراهم می‌کند که بتوانند بازارهای هدف را به‌درستی شناسایی کنند.
ضرورت اصلاح سازوکارهای بازار و حرکت به سمت اقتصاد رقابتی
رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار، اصلاح سازوکارهای بازار را سومین اولویت صنعت فولاد دانست و اظهار کرد: شرکت‌ها نمی‌توانند بخشی از هزینه‌ها و نهاده‌های خود را بر اساس نرخ‌های بازار آزاد و متغیرهای اقتصادی تأمین کنند، اما در بخش فروش با محدودیت‌هایی مواجه باشند که با واقعیت‌های هزینه‌ای آن‌ها همخوانی ندارد.

صیدی افزود: چنین شرایطی تعادل میان درآمد و هزینه بنگاه‌های تولیدی را برهم می‌زند و امکان برنامه‌ریزی بلندمدت را کاهش می‌دهد.

وی با اشاره به پیگیری‌های سازمان بورس برای رفع موانع فعالیت شرکت‌ها گفت: در این زمینه مکاتبات متعددی با نهادهای مسئول انجام شده و موضوع حقوق سهام‌داران و سایر ذی‌نفعان شرکت‌ها در نشست‌هایی با رئیس‌جمهوری، معاونان دولت و وزیران مرتبط مطرح شده است.

صیدی با تأکید بر ضرورت توجه به منافع تمام ذی‌نفعان اظهار کرد: در ارزیابی حقوق و منافع شرکت‌ها نباید تنها سهام‌داران خرد را در نظر گرفت. سهام‌داران عمده، کارکنان، مشتریان و سایر گروه‌های مرتبط نیز در فعالیت بنگاه‌ها نقش دارند و منافع آن‌ها باید به شکل متوازن مورد توجه قرار گیرد.
شکاف بیش از ۴۰ درصدی نرخ ارز و آثار آن بر شرکت‌های فولادی
رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار با اشاره به اختلاف نرخ ارز در بازار رسمی و آزاد گفت: این فاصله در حال حاضر از ۴۰ درصد فراتر رفته و تداوم آن می‌تواند بر عملکرد بنگاه‌های اقتصادی، از جمله شرکت‌های فولادی، اثرگذار باشد.

وی از انجام مذاکرات و پیگیری‌هایی با مسئولان بانک مرکزی برای بررسی این موضوع خبر داد و افزود: اختلاف نرخ‌ها می‌تواند زمینه شکل‌گیری رانت و اختلال در سازوکارهای اقتصادی را فراهم کند. در صورتی که معاملات بازار مبادله بر اساس سازوکارهای واقعی عرضه و تقاضا انجام شود، بخشی از این ناهماهنگی‌ها قابلیت اصلاح خواهد داشت.

صیدی تصریح کرد: نمی‌توان هزینه‌های تولید یک شرکت را بر مبنای نرخ‌های ارزی محاسبه کرد، اما درآمدهای آن را با محدودیت‌هایی تعیین کرد که با هزینه‌های واقعی بنگاه تناسب ندارند. رفع این تعارض برای افزایش اطمینان شرکت‌ها در زمینه تولید و سرمایه‌گذاری ضروری است.
انتقاد از افزایش هزینه‌های تحمیلی به شرکت‌های فولادی
صیدی با اشاره به محدودیت‌های انرژی و خسارت‌های واردشده به برخی شرکت‌های تولیدی در جریان درگیری‌های نظامی گفت: فولادسازان در سال‌های اخیر علاوه بر مشکلات تولید، با فشارهای اقتصادی و خسارت‌های مختلفی مواجه بوده‌اند و در چنین شرایطی تحمیل هزینه‌های جدید باید با توجه به توان مالی و وضعیت بنگاه‌ها انجام شود.

وی با انتقاد از افزایش ناگهانی تعهدات شرکت‌ها در حوزه مسئولیت اجتماعی اظهار کرد: نمی‌توان بدون بررسی شرایط اقتصادی بنگاه‌ها، هزینه‌های مسئولیت اجتماعی را به‌یک‌باره ۴ برابر کرد و انتظار داشت شرکت‌ها بدون مشکل این تعهدات را بپذیرند.

رئیس سازمان بورس همچنین به موضوع فعالیت باشگاه‌های فرهنگی و ورزشی وابسته به شرکت‌های فولادی اشاره کرد و گفت: حدود مسئولیت‌ها، هزینه‌ها و اختیارات شرکت‌ها در حوزه مسئولیت اجتماعی باید به‌صورت شفاف مشخص شود.

وی با تأکید بر ضرورت پایبندی به اصول اقتصاد بازار افزود: نمی‌توان از بنگاه‌ها انتظار فعالیت در فضای رقابتی داشت، اما در بخش‌های مختلف تصمیم‌هایی اتخاذ کرد که با قواعد بازار آزاد همخوانی ندارند. در صورت انتخاب اقتصاد متمرکز نیز باید الزامات آن، از جمله نظام توزیع و تأمین منابع، به‌صورت یکپارچه پذیرفته شود.
پیشنهاد تشکیل کارگروه مشترک بازار سرمایه و صنعت فولاد
رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار با پیشنهاد تشکیل کارگروهی تخصصی و چابک برای توسعه همکاری میان بازار سرمایه و صنعت فولاد گفت: به جای برگزاری نشست‌های گسترده بدون دستیابی به خروجی مشخص، می‌توان با تشکیل یک مجموعه محدود و کارآمد، مسائل اصلی این صنعت را پیگیری کرد.

به گفته صیدی، رفع موانع تأمین مالی، توسعه فناوری و تکمیل زنجیره تولید می‌تواند در دستور کار این کارگروه قرار گیرد.

وی با اعلام آمادگی بازار سرمایه برای مشارکت در تأمین مالی طرح‌های توسعه‌ای فولاد اظهار کرد: با همکاری مدیران بورس کالا و نمایندگان صنعت فولاد می‌توان پروژه‌های مشخصی تعریف کرد و برای اجرای آن‌ها از ظرفیت‌های بازار سرمایه بهره گرفت.
بورس کالا و نقش آن در کشف قیمت محصولات فولادی
صیدی با اشاره به عملکرد بورس کالا در معاملات محصولات فولادی گفت: این بازار تلاش می‌کند بستری شفاف برای کشف قیمت بر مبنای عرضه و تقاضا فراهم کند و تمام عرضه‌کنندگان و خریداران نیز باید به مقررات و چارچوب‌های معاملاتی پایبند باشند.

وی افزود: وظیفه بورس کالا ایجاد بستر مناسب برای انجام معاملات شفاف و منصفانه است و این نهاد نباید به‌صورت موردی برای هر تولیدکننده یا خریدار درباره زمان عرضه و ثبت تقاضا تصمیم‌گیری کند.
بازار سرمایه؛ معیاری برای ارزیابی عملکرد شرکت‌های فولادی
رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار با اشاره به نقش بازار سرمایه در اقتصاد کشور اظهار کرد: بازار سرمایه علاوه بر تأمین مالی و کمک به تشکیل سرمایه، زمینه افزایش شفافیت و ارزیابی عملکرد بنگاه‌های اقتصادی را فراهم می‌کند.

وی توضیح داد: ارزش سهام شرکت‌ها می‌تواند منعکس‌کننده تفاوت عملکرد آن‌ها از نظر بهره‌وری، مدیریت هزینه‌ها، سودآوری و دسترسی به بازارهای صادراتی باشد. به همین دلیل، تفاوت ارزش‌گذاری شرکت‌های فولادی در بازار سرمایه می‌تواند ناشی از تفاوت در عملکرد و چشم‌انداز اقتصادی آن‌ها باشد.

صیدی تأکید کرد: بازار سرمایه تنها محل خریدوفروش سهام نیست، بلکه ابزاری برای ارزیابی عملکرد شرکت‌ها و هدایت منابع به سمت فعالیت‌های مولد به شمار می‌رود.

وی در پایان ابراز امیدواری کرد با همکاری مدیران شرکت‌های فولادی، فعالان صنعتی، پیش‌کسوتان و نهادهای بازار سرمایه، زمینه افزایش تولید، رشد اقتصادی و ارتقای جایگاه جهانی فولاد ایران فراهم شود و این صنعت در کنار ظرفیت تولید، از نظر فناوری، عمق بازار و توانمندی صنعتی نیز در میان ۵ کشور برتر جهان قرار گیرد.
منبع: دنیای معدن