جنگ جهانی لیتیوم؛ کدام کشورها آینده صنعت باتری و خودروهای برقی را در اختیار می‌گیرند؟
گروه: معدن | کد خبر: ۸۲۲۲ | تاریخ: ۹ آبان ۱۴۰۵ - ۱۰:۴۲
در اقتصاد جهانی امروز، قدرت صنعتی کشورها تنها با میزان تولید نفت، گاز و فولاد سنجیده نمی‌شود. مواد معدنی حیاتی مانند لیتیوم، نیکل، کبالت و گرافیت نیز به مؤلفه‌های مهم قدرت اقتصادی و صنعتی تبدیل شده‌اند؛ موادی که در توسعه فناوری‌های نوین و صنایع مرتبط با انرژی نقش اساسی دارند.
در این میان، لیتیوم به دلیل کاربرد گسترده در ساخت باتری‌های قابل شارژ، جایگاه ویژه‌ای پیدا کرده است. باتری خودروهای برقی، تلفن‌های همراه و سامانه‌های ذخیره‌سازی انرژی از جمله محصولاتی هستند که به این ماده معدنی وابستگی دارند.
گسترش خودروهای برقی، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و برنامه کشورها برای کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی، تقاضا برای باتری را افزایش داده است. در نتیجه، رقابت بر سر لیتیوم از سطح فعالیت شرکت‌های معدنی فراتر رفته و دولت‌ها نیز برای دسترسی مطمئن به منابع، فناوری و زیرساخت‌های تولید وارد این عرصه شده‌اند.
استرالیا در صدر تولید معدنی لیتیوم
استرالیا یکی از مهم‌ترین تأمین‌کنندگان لیتیوم در بازار جهانی است. برخورداری از ذخایر قابل‌توجه و معادن سنگ سخت، این کشور را به یکی از قطب‌های اصلی استخراج مواد اولیه مورد نیاز صنعت باتری تبدیل کرده است.
در کنار استرالیا، شیلی نیز به واسطه ذخایر گسترده شورابه‌های لیتیومی در منطقه آتاکاما، جایگاه مهمی در این بازار دارد. بر اساس آمار سال ۲۰۲۴، استرالیا ۳۶.۷ درصد، شیلی ۲۰.۴ درصد و چین ۱۷.۱ درصد از تولید معدنی لیتیوم جهان را به خود اختصاص داده بودند.
مجموع سهم این سه کشور به حدود سه‌چهارم تولید جهانی می‌رسد؛ موضوعی که تمرکز جغرافیایی استخراج این ماده معدنی را نشان می‌دهد.
با این حال، سهم بالا در استخراج لزوماً به معنای تسلط بر بازار باتری نیست. لیتیوم پس از استخراج باید طی مراحل فرآوری و پالایش به ترکیبات شیمیایی مورد استفاده در ساخت باتری تبدیل شود. چین در همین بخش و مراحل بعدی زنجیره تولید، توانسته جایگاه برجسته‌ای به دست آورد.
چین؛ قدرت مسلط در زنجیره تولید باتری
جایگاه چین در صنعت لیتیوم تنها به استخراج این ماده معدنی محدود نمی‌شود. این کشور در حوزه پالایش مواد اولیه، تولید مواد فعال باتری، ساخت سلول و تولید خودروهای برقی نیز ظرفیت گسترده‌ای ایجاد کرده است.
ایجاد زنجیره‌ای پیوسته از تأمین مواد معدنی تا تولید محصول نهایی، یکی از مهم‌ترین مزیت‌های صنعتی چین به شمار می‌رود. این ساختار به شرکت‌های چینی امکان داده است هزینه‌های تولید را مدیریت کنند و سهم قابل‌توجهی از بازار جهانی را در اختیار بگیرند.
بر اساس گزارش چشم‌انداز خودروهای برقی آژانس بین‌المللی انرژی در سال ۲۰۲۶، چین در سال ۲۰۲۵ حدود ۷۰ درصد خودروهای برقی جهان را تولید کرده و سهم این کشور از تولید سلول باتری از ۸۰ درصد فراتر رفته است.
همچنین حدود ۸۵ درصد مواد فعال کاتد و بیش از ۹۰ درصد مواد فعال آند مورد استفاده در باتری خودروهای برقی در چین تولید شده است.
این آمار نشان می‌دهد کشورهایی که از منابع لیتیوم برخوردارند، برای تبدیل مواد معدنی به محصولات پیشرفته همچنان ممکن است به فناوری، تجهیزات و ظرفیت تولیدی چین وابسته باشند.
مثلث لیتیوم؛ ظرفیت‌های معدنی آمریکای جنوبی
آمریکای جنوبی نیز یکی از مناطق مهم در رقابت جهانی برای تأمین لیتیوم است. آرژانتین، شیلی و بولیوی به دلیل برخورداری از ذخایر گسترده شورابه‌های لیتیومی، با عنوان «مثلث لیتیوم» شناخته می‌شوند.
شیلی سابقه طولانی در تولید و عرضه لیتیوم دارد. آرژانتین نیز با توسعه پروژه‌های جدید و جذب سرمایه‌گذاران خارجی، در مسیر افزایش ظرفیت تولید قرار گرفته است.
در مقابل، بولیوی با وجود برخورداری از ذخایر قابل‌توجه، هنوز نتوانسته است ظرفیت زمین‌شناختی خود را به تولید تجاری گسترده تبدیل کند. محدودیت‌های فناوری، کمبود سرمایه‌گذاری، ضعف زیرساخت‌ها و شرایط اقتصادی از جمله موانع توسعه این بخش در بولیوی هستند.
آرژانتین در سال‌های اخیر با استفاده از مشوق‌های سرمایه‌گذاری و همکاری با شرکت‌های بین‌المللی، برای تقویت موقعیت خود در بازار جهانی تلاش کرده است. پیشرفت پروژه‌های جدید در این کشور، اهمیت منابع آمریکای جنوبی را در رقابت بر سر تأمین مواد اولیه باتری افزایش داده است.
آمریکا و اروپا در مسیر کاهش وابستگی به چین
وابستگی به یک کشور در تأمین مواد اولیه و قطعات مورد نیاز صنایع راهبردی، می‌تواند در زمان تنش‌های سیاسی یا اختلال در تجارت بین‌المللی به چالشی جدی تبدیل شود. به همین دلیل، آمریکا و اتحادیه اروپا برنامه‌هایی را برای کاهش وابستگی به چین و توسعه زنجیره تأمین داخلی یا همکاری با کشورهای هم‌پیمان دنبال می‌کنند.
حمایت‌های مالی، مشوق‌های مالیاتی، سرمایه‌گذاری در پروژه‌های معدنی و گسترش ظرفیت پالایش لیتیوم و تولید باتری، از جمله اقداماتی است که در این مسیر مورد توجه قرار گرفته است.
با وجود این برنامه‌ها، فاصله صنعتی آمریکا و اروپا با چین همچنان قابل‌توجه است. توسعه معدن و کارخانه‌های تولید باتری به سرمایه‌گذاری سنگین، فناوری پیشرفته، نیروی انسانی متخصص و زمان کافی نیاز دارد؛ بنابراین، ایجاد زنجیره تأمین مستقل و کاهش وابستگی به چین فرآیندی زمان‌بر خواهد بود.
آفریقا؛ ورود تدریجی به بازار لیتیوم
کشورهای آفریقایی نیز در سال‌های اخیر به دنبال افزایش سهم خود از بازار لیتیوم بوده‌اند. زیمبابوه یکی از کشورهایی است که پروژه‌های استخراج و فرآوری این ماده معدنی را توسعه داده و سرمایه‌گذاران خارجی، به‌ویژه شرکت‌های چینی، در فعالیت‌های این بخش حضور دارند.
توسعه معادن لیتیوم می‌تواند برای کشورهای آفریقایی زمینه جذب سرمایه، ایجاد اشتغال و گسترش صنایع معدنی را فراهم کند. با این حال، نگرانی‌هایی درباره صادرات مواد خام، محدود ماندن ارزش افزوده در اقتصاد محلی و پیامدهای زیست‌محیطی فعالیت‌های معدنی وجود دارد.
اگر کشورهای دارای ذخایر لیتیوم تنها به استخراج و صادرات مواد اولیه اکتفا کنند، بخش مهمی از ارزش اقتصادی این زنجیره همچنان در اختیار کشورهایی قرار خواهد گرفت که توانایی فرآوری و تولید محصولات نهایی را دارند.
آینده صنعت خودروهای برقی در اختیار کدام کشورهاست؟
رقابت جهانی بر سر لیتیوم صرفاً به میزان ذخایر یا حجم استخراج محدود نمی‌شود. کشورهایی می‌توانند جایگاه قدرتمندتری در این بازار به دست آورند که مراحل مختلف زنجیره ارزش، از استخراج و پالایش مواد معدنی تا تولید مواد باتری، ساخت سلول و بازیافت را توسعه دهند.
چین به دلیل برخورداری از ظرفیت گسترده در بخش‌های مختلف این زنجیره، موقعیت ممتازی دارد. در مقابل، استرالیا، شیلی و آرژانتین از تأمین‌کنندگان مهم مواد اولیه هستند و آمریکا، کشورهای اروپایی، ژاپن و کره جنوبی نیز برای افزایش ظرفیت صنعتی خود سرمایه‌گذاری می‌کنند.
از سوی دیگر، توسعه فناوری‌هایی مانند باتری‌های سدیم‌یونی و روش‌های پیشرفته بازیافت می‌تواند در سال‌های آینده بر ترکیب تقاضا برای مواد معدنی تأثیر بگذارد. در چنین شرایطی، کاهش هزینه تولید و استفاده بهینه از منابع در کنار دسترسی به مواد اولیه اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد.
در مجموع، برتری در بازار جهانی لیتیوم تنها با در اختیار داشتن ذخایر معدنی به دست نمی‌آید. توانایی تبدیل منابع طبیعی به محصولات صنعتی، توسعه فناوری و ایجاد ارزش افزوده در داخل کشور، عوامل تعیین‌کننده در رقابت آینده خواهند بود. به همین دلیل، بخش مهمی از آینده صنعت خودروهای برقی نه فقط در معادن، بلکه در کارخانه‌های فرآوری، مراکز تحقیقاتی و خطوط تولید باتری رقم می‌خورد.
منبع: معدن پرس
هیچ دیدگاهی درج نشده - اولین نفر باشید