فولاد مبارکه؛ روایت دو دهه خودباوری صنعتی و توسعه زیرساخت‌های ایران
گروه: فولاد | کد خبر: ۸۳۹۴ | تاریخ: ۱۳ آبان ۱۴۰۵ - ۹:۵۴
۱۲ آبان ۱۳۸۰ یکی از روزهای مهم در تاریخ صنعت فولاد ایران به شمار می‌رود؛ روزی که رهبر شهید انقلاب اسلامی، سید علی خامنه‌ای، از مجتمع فولاد مبارکه بازدید کردند. بازخوانی این رویداد و بررسی سیاست‌های صنعتی سال‌های بعد نشان می‌دهد که توسعه صنایع مادر در این نگاه، فراتر از افزایش ظرفیت تولید و شاخص‌های اقتصادی، با مفاهیمی همچون استقلال، اقتدار ملی و امنیت اقتصادی پیوند خورده بود.
بازدید تاریخی از فولاد مبارکه و تأکید بر خودباوری صنعتی
در ۱۲ آبان ۱۳۸۰، فولاد مبارکه که عملیات احداث آن در ماه‌های نخست جنگ تحمیلی آغاز شده و از سال ۱۳۷۲ به بهره‌برداری رسیده بود، سالانه حدود ۳ میلیون تن محصولات فولادی تخت شامل کلاف و ورق گرم و سرد تولید می‌کرد.
در جریان این بازدید، مراحل مختلف تولید فولاد از ورود سنگ‌آهن و تبدیل آن به گندله و آهن اسفنجی تا ذوب در کوره‌های قوس الکتریکی، تولید تختال و فرآیند نورد برای ایشان تشریح شد. بازدید از واحدهای احیا مستقیم، اتاق‌های کنترل کوره‌ها و خطوط نورد، بر اهمیت توسعه فناوری، تکمیل زنجیره تولید و ایجاد اشتغال در صنایع مادر تأکید داشت.
در آن مقطع، برنامه‌هایی برای افزایش ظرفیت نورد سرد از ۷۰۰ هزار تن به ۱.۵ میلیون تن، احداث واحد گالوانیزه و تولید ورق‌های موردنیاز صنایع بسته‌بندی غذایی در دستور کار قرار داشت. هدف از اجرای این طرح‌ها، افزایش ظرفیت تولید مجتمع به ۴ میلیون تن بود.
در این دیدار، فولاد مبارکه به‌عنوان نمادی از توانمندی و خودباوری صنعت ایران معرفی شد؛ رویکردی که جایگاه صنایع مادر را در توسعه اقتصادی کشور برجسته می‌کرد.
سیاست‌های کلان و تغییر مسیر توسعه صنایع مادر
بررسی روند تحولات صنعتی کشور در دو دهه گذشته نشان می‌دهد که سیاست‌های کلان در حوزه مالکیت، تأمین مالی و توسعه زنجیره ارزش، تأثیر قابل‌توجهی بر مسیر حرکت بنگاه‌های بزرگ صنعتی از جمله فولاد مبارکه داشته است.
یکی از این تحولات، ابلاغ سیاست‌های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی در سال ۱۳۸۵ بود. بند «ج» این سیاست‌ها، زمینه واگذاری بخش قابل‌توجهی از سهام بنگاه‌های بزرگ و راهبردی از طریق بورس را فراهم کرد. همچنین اجرای طرح سهام عدالت، مشارکت گسترده‌تر مردم در مالکیت بخشی از دارایی‌های اقتصادی کشور را دنبال کرد.
ورود فولاد مبارکه به بورس تهران در بهمن ۱۳۸۵، امکان دسترسی به ظرفیت‌های بازار سرمایه، افزایش شفافیت مالی و توسعه ابزارهای تأمین مالی را فراهم ساخت. این تحول، زمینه گسترش فعالیت‌های مجموعه و حرکت آن به سمت ساختار یک گروه بزرگ صنعتی و اقتصادی را تقویت کرد.
در ادامه، ابلاغ سیاست‌های اقتصاد مقاومتی در سال ۱۳۹۲، بر توسعه ظرفیت‌های داخلی، استفاده از دانش بومی، حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان و کاهش خام‌فروشی تأکید داشت. در صنعت فولاد نیز این رویکرد، تکمیل زنجیره ارزش از مواد اولیه معدنی تا محصولات فولادی با ارزش افزوده بالاتر را به یکی از اولویت‌های توسعه‌ای تبدیل کرد.
ایران با توسعه فناوری احیای مستقیم و افزایش ظرفیت تولید آهن اسفنجی، جایگاه مهمی در این حوزه به دست آورده است. همچنین ظرفیت تولید فولاد خام کشور از حدود ۵۰۰ هزار تن پیش از انقلاب به بیش از ۳۲ میلیون تن رسیده و ایران در میان تولیدکنندگان بزرگ فولاد جهان قرار گرفته است.
نام‌گذاری سال‌های مختلف با محوریت تولید، حمایت از کار و سرمایه ایرانی، جهش تولید و توسعه دانش‌بنیان نیز از جمله اقداماتی بود که تولید و صنعت را در کانون سیاست‌گذاری‌های اقتصادی کشور قرار داد.
توسعه دانش‌بنیان و بومی‌سازی فناوری در صنعت فولاد
یکی از محورهای مهم توسعه صنعتی در سال‌های گذشته، افزایش توان داخلی برای تأمین تجهیزات، قطعات و فناوری‌های موردنیاز صنایع بوده است. در این مسیر، محدودیت‌های خارجی و تحریم‌ها، ضرورت استفاده از ظرفیت مهندسان ایرانی و شرکت‌های دانش‌بنیان را بیش از گذشته نمایان کرد.
توسعه توان ساخت داخل و بومی‌سازی تجهیزات راهبردی، زمینه کاهش وابستگی به تأمین‌کنندگان خارجی و افزایش ظرفیت تولید محصولات جدید را فراهم کرده است. این رویکرد در صنایع بزرگی مانند فولاد مبارکه، علاوه بر پشتیبانی از تولید، امکان شکل‌گیری فعالیت‌های فناورانه و اقتصادی جدید را نیز ایجاد کرده است.
در کنار این موضوع، سرمایه‌گذاری صنایع بزرگ در پروژه‌های زیرساختی، به یکی از مسیرهای توسعه اقتصادی کشور تبدیل شده است. فولاد مبارکه با استفاده از ظرفیت‌های سرمایه‌گذاری خود، در پروژه‌هایی مرتبط با تأمین آب، انرژی و توسعه زیرساخت‌های صنعتی مشارکت داشته است.
برنامه انتقال آب از دریای عمان به اصفهان، سرمایه‌گذاری در حوزه میادین گازی، توسعه نیروگاه‌های سیکل ترکیبی با ظرفیت ۹۱۴ مگاوات و احداث نیروگاه خورشیدی از جمله طرح‌هایی هستند که در چارچوب افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌های این مجموعه و کمک به تأمین نیازهای کشور دنبال شده‌اند.
بازسازی زیرساخت‌های صنعتی در شرایط جنگی
توان فنی و دانش بومی صنایع بزرگ در شرایط بحرانی، اهمیت ویژه‌ای در حفظ استمرار تولید دارد. آسیب به زیرساخت‌های صنعتی در جریان جنگ رمضان، ضرورت اتکا به ظرفیت‌های داخلی برای بازسازی و احیای واحدهای تولیدی را بار دیگر برجسته کرد.
در این شرایط، تجربه بومی‌سازی قطعات، توسعه دانش فنی و توان عملیاتی متخصصان فولاد مبارکه، زمینه بازسازی بخش‌هایی از خطوط تولید و زیرساخت‌های آسیب‌دیده را فراهم کرد. بازگشت بخش‌هایی از این مجموعه به مدار تولید، در حفظ زنجیره تأمین صنایع وابسته و جلوگیری از اختلال گسترده در عرضه محصولات فولادی نقش داشت.
تداوم فعالیت صنایع مادر در شرایط دشوار، علاوه بر حفظ ظرفیت تولید، بر ثبات بازار و تأمین نیاز صنایع پایین‌دستی نیز اثرگذار است. از این منظر، توان بازسازی داخلی و اتکا به دانش فنی کشور، بخشی از ظرفیت تاب‌آوری اقتصادی و صنعتی ایران محسوب می‌شود.
فولاد مبارکه؛ از تولید فولاد تا نقش‌آفرینی در توسعه ملی
مسیر طی‌شده توسط فولاد مبارکه از زمان بازدید تاریخی ۱۲ آبان ۱۳۸۰ تاکنون، بیانگر تغییر تدریجی جایگاه این مجموعه در ساختار صنعتی کشور است. توسعه ظرفیت تولید، تکمیل زنجیره ارزش، حضور در بازار سرمایه، گسترش فعالیت‌های دانش‌بنیان و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های حیاتی، از جمله محورهای این تحول به شمار می‌روند.
تجربه فولاد مبارکه نشان می‌دهد که صنایع مادر می‌توانند علاوه بر تولید محصولات صنعتی، در توسعه فناوری، تأمین زیرساخت‌ها و تقویت توان اقتصادی کشور نیز نقش‌آفرین باشند. استمرار این مسیر، به استفاده مؤثر از ظرفیت‌های داخلی، توسعه نوآوری و ایجاد پیوند میان صنعت، دانشگاه و شرکت‌های فناور وابسته است.
منبع: دنیای معدن
هیچ دیدگاهی درج نشده - اولین نفر باشید