هشدار خانه معدن درباره افزایش هزینه تولید و چالش تأمین سوخت معادن

محمدرضا بهرامن، رئیس خانه معدن ایران، در نشست خبری نمایشگاه ایران کانماین ۲۰۲۶، با تشریح وضعیت فعالیت معادن در شرایط بحرانی، گفت مشکلات این بخش تنها به ناترازی انرژی محدود نیست و شرایط جنگی، آسیب به زیرساخت‌ها و محدودیت‌های تأمین مواد اولیه نیز بر روند تولید اثر گذاشته‌اند.

وی با اشاره به تفاوت شرایط فعالیت معادن اظهار کرد: میزان تأثیر محدودیت‌ها بر بخش‌های مختلف یکسان نیست و وضعیت هر ماده معدنی باید با توجه به شرایط تولید و بازار مصرف آن ارزیابی شود. برای نمونه، برخی معادن گچ، نمک و شن‌وماسه علاوه بر مشکلات تولید، با کاهش تقاضا مواجه هستند؛ ازاین‌رو، افت فعالیت آنها را نمی‌توان صرفاً به محدودیت انرژی نسبت داد.

تأمین مواد ناریه همچنان از چالش‌های معادن است

بهرامن با اشاره به مشکلات تأمین مواد ناریه گفت: خانه معدن پیش از آغاز جنگ، پیگیری‌هایی را برای تأمین این مواد آغاز کرده بود و با همکاری شرکت مس و دستگاه‌های مرتبط، اقداماتی در این زمینه انجام شد. با این حال، بخشی از معادن همچنان به دلیل محدودیت دسترسی به مواد ناریه با کاهش تولید مواجه‌اند.

وی درباره تعداد معادن متوقف‌شده در سال ۱۴۰۵ نیز توضیح داد که در شرایط فعلی امکان ارائه آمار دقیق وجود ندارد، اما برخی معادن، به‌ویژه در گروه مواد معدنی طبقات یک، دو و سه، کاهش تولید را تجربه می‌کنند.

به گفته رئیس خانه معدن ایران، این تشکل پیشنهادی را برای متناسب‌سازی میزان استخراج با شرایط واقعی فعالیت معادن به شورای عالی معادن ارائه کرده که برای نیمه نخست سال مورد موافقت قرار گرفته است. پیگیری‌ها برای ادامه این رویکرد در نیمه دوم سال نیز در جریان است.

برنامه‌ریزی برای تأمین سوخت معادن در سال ۱۴۰۶

رئیس خانه معدن ایران با اشاره به نگرانی‌های مربوط به تأمین سوخت در نیمه دوم سال گفت: با هماهنگی وزارت نفت، شرکت پخش و پالایش و وزارت صمت، از معدن‌کاران خواسته شده است نیاز سوختی خود را برای دوره فروردین ۱۴۰۶ تا پایان سال اعلام کنند.

وی هدف از این اقدام را برآورد نیاز واقعی معادن و پیگیری تأمین سوخت بر اساس اطلاعات اعلام‌شده از سوی بهره‌برداران دانست و افزود: هماهنگی‌هایی برای تأمین سوخت مورد نیاز انجام شده است.

بهرامن با بیان اینکه ذخیره‌سازی سوخت به تجهیزات و سرمایه‌گذاری نیاز دارد، اظهار کرد: بسیاری از معادن حداکثر سوخت مورد نیاز ۲ ماه خود را ذخیره می‌کنند. افزایش این میزان مستلزم احداث مخازن، رعایت استانداردهای ایمنی و صرف هزینه است و نمی‌توان انتظار داشت معدن‌کاران در مدت کوتاه زیرساخت‌های لازم را فراهم کنند.

وی ادامه داد: خرید مخازن و تأمین یکجای سوخت می‌تواند فشار مالی زیادی به شرکت‌های معدنی وارد کند. به همین دلیل، خانه معدن پیشنهاد کرده است هزینه تأمین سوخت به‌صورت مرحله‌ای پرداخت شود تا فشار نقدینگی بر فعالان این بخش کاهش یابد.

بهرامن همچنین با اشاره به دشواری جابه‌جایی سوخت در فصل سرما گفت: احتمال تخصیص بخشی از منابع سوختی به نیروگاه‌ها در شرایط خاص وجود دارد؛ بنابراین، برنامه‌ریزی برای تأمین و ذخیره‌سازی سوخت معادن باید از ماه‌های قبل انجام شود.

افزایش هزینه‌های تولید از بخش معدن آغاز می‌شود

رئیس خانه معدن ایران افزایش هزینه سوخت، مواد اولیه و نهاده‌های تولید را از چالش‌های فعالان معدنی دانست و گفت: در برخی واحدهای لیچینگ، تأمین اسید نیز به یکی از موانع تولید تبدیل شده است. افزایش قیمت یا محدودیت دسترسی به این ماده می‌تواند هزینه تمام‌شده فعالیت این واحدها را بالا ببرد.

وی با اشاره به قیمت جهانی مس و طلا افزود: رشد قیمت این محصولات ممکن است بخشی از فشار اقتصادی بر تولیدکنندگان را کاهش دهد، اما به‌تنهایی برای جبران افزایش هزینه‌ها، محدودیت تأمین نهاده‌ها و مشکلات نقدینگی کافی نیست.

بهرامن تأکید کرد که افزایش هزینه‌ها از ابتدای زنجیره معدن آغاز می‌شود و می‌تواند بر عملکرد حلقه‌های بعدی اثر بگذارد. به گفته وی، سیاست‌های حمایتی باید شرایط تولیدکنندگان مواد اولیه را نیز در نظر بگیرند و نمی‌توان بدون توجه به هزینه‌های بخش معدن، انتظار تداوم فعالیت اقتصادی صنایع پایین‌دستی را داشت.

افزایش هزینه‌های معدنی و پیامدهای آن برای صنعت فولاد

بهرامن با اشاره به ارتباط میان معدن و صنایع پایین‌دستی، نسبت به تداوم فشار هزینه‌ها بر زنجیره تولید هشدار داد و این پرسش را مطرح کرد که آیا فولادسازان می‌توانند سطح سودآوری ۲ تا ۳ سال گذشته خود را تکرار کنند.

وی توضیح داد که افزایش هزینه تولید مواد اولیه بر شرایط اقتصادی صنایع مصرف‌کننده نیز اثر می‌گذارد. ازاین‌رو، ارزیابی وضعیت صنعت فولاد باید با در نظر گرفتن هزینه‌های بخش معدن و تغییرات اقتصادی در تمام حلقه‌های زنجیره انجام شود.

توجیه اقتصادی باید مبنای توسعه فرآوری مواد معدنی باشد

رئیس خانه معدن ایران با اشاره به سیاست‌های توسعه زنجیره ارزش اظهار کرد: فرآوری تمام مواد معدنی تا آخرین مرحله در داخل کشور، در همه شرایط از نظر اقتصادی توجیه‌پذیر نیست. برای هر ماده معدنی باید با توجه به فناوری، هزینه‌های عملیاتی، میزان سرمایه‌گذاری و بازار مصرف مشخص شود که ادامه فرآوری تا کدام مرحله صرفه اقتصادی دارد.

وی افزود: در برخی موارد، هزینه ادامه فرآوری ممکن است بیشتر از ارزش افزوده حاصل از آن باشد. بنابراین، تصمیم‌گیری درباره توسعه زنجیره ارزش باید بر مبنای مطالعات کارشناسی انجام شود و نمی‌توان یک الگوی واحد را برای همه مواد معدنی به کار گرفت.

بهرامن تأکید کرد این رویکرد به معنای کنار گذاشتن فرآوری نیست، بلکه هدف آن ایجاد تناسب میان سرمایه‌گذاری، هزینه تولید و ارزش افزوده اقتصادی است.

چالش‌های فرآوری طلا و ضرورت هماهنگی با محیط‌زیست

بهرامن با اشاره به فعالیت معادن طلای کشور گفت: در کنار معادن قدیمی، راه‌اندازی و توسعه معادن کوچک‌تر نیز دنبال می‌شود، اما بخشی از موانع این حوزه به فرآوری و رعایت الزامات زیست‌محیطی مربوط است.

وی با اشاره به کاربرد سیانور در فرآوری طلا، رعایت استانداردهای مرتبط با محیط‌زیست و سلامت انسان را ضروری دانست و افزود: باید میان الزامات فنی و زیست‌محیطی و موانع اداری و غیرکارشناسی تفاوت قائل شد.

به گفته وی، در برخی موارد انتقال مواد معدنی میان محدوده‌ها، حتی با وجود مجوزهای لازم و تأیید طرح زیست‌محیطی، با دشواری‌هایی همراه است. بررسی فنی این مسائل و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول می‌تواند به کاهش موانع سرمایه‌گذاری و توسعه تولید کمک کند.

بهرامن توسعه اکتشافات، راه‌اندازی معادن کوچک و رفع مشکلات فرآوری را از عوامل مؤثر بر افزایش تولید طلا عنوان کرد.

فناوری، امکان استفاده اقتصادی از باطله‌های معدنی را فراهم می‌کند

رئیس خانه معدن ایران با اشاره به نقش فناوری در افزایش بهره‌وری گفت: موادی که در گذشته به دلیل عیار پایین یا هزینه بالای استخراج اقتصادی نبودند، ممکن است با پیشرفت فناوری یا تغییر شرایط بازار قابلیت بهره‌برداری پیدا کنند. این موضوع درباره بخشی از باطله‌های معدنی نیز صدق می‌کند.

وی با اشاره به صنعت سنگ ساختمانی افزود: محدودیت تجهیزات در گذشته باعث می‌شد بخش قابل توجهی از سنگ استخراج‌شده به ضایعات تبدیل شود، اما استفاده از فناوری‌ها و تجهیزات جدید برش، امکان کاهش ضایعات و افزایش سهم محصولات قابل فروش را فراهم کرده است.

به گفته بهرامن، باطله‌بودن یک ماده معدنی همواره مفهومی ثابت نیست و نوآوری می‌تواند مواد دورریز را به منابعی برای تولید و ایجاد ارزش اقتصادی تبدیل کند.

آمادگی برای جذب سرمایه‌گذاری در بخش معدن

بهرامن با اشاره به ضرورت توسعه روابط اقتصادی بین‌المللی اظهار کرد: معرفی ظرفیت‌های معدنی کشور به سرمایه‌گذاران خارجی باید با برنامه‌ریزی و آمادگی بنگاه‌های داخلی همراه باشد. خانه معدن در نظر دارد با حضور در نشست‌های علمی و اقتصادی کشورهای مختلف، زمینه معرفی توانمندی‌های معدنی ایران و گسترش ارتباط با سرمایه‌گذاران را فراهم کند.

وی با اشاره به تجربه دوره برجام گفت: ایجاد فرصت برای همکاری‌های اقتصادی به‌تنهایی کافی نیست و بنگاه‌های داخلی باید از نظر اطلاعات، ظرفیت‌های اجرایی و زمینه‌های مشارکت برای استفاده از این فرصت‌ها آماده باشند.

رئیس خانه معدن ایران، معرفی ظرفیت‌های معدنی ایران در مناطق اوراسیا، آسیای شرقی، آسیای غربی و اروپا را از محورهای مورد توجه این تشکل دانست.

نمایشگاه ایران کانماین؛ فرصتی برای طرح مسائل تولید

بهرامن با اشاره به برگزاری نمایشگاه ایران کانماین ۲۰۲۶ گفت: نمایشگاه و نشست‌های تخصصی مرتبط با آن می‌توانند بستری برای معرفی توانمندی‌های معدنی، طرح مشکلات تولید و گفت‌وگو میان فعالان اقتصادی و مسئولان باشند.

وی همچنین بر اهمیت آموزش نیروی انسانی و ارتباط میان دانشگاه‌ها و بخش معدن تأکید کرد و گفت: برنامه‌ریزی برای تربیت نیروهای متخصص و آشنایی دانشجویان با ظرفیت‌های معدنی کشور باید در کنار توسعه فعالیت‌های اقتصادی دنبال شود.

رئیس خانه معدن ایران در پایان، استفاده بهینه از منابع معدنی، کاهش ضایعات، توسعه فناوری و افزایش بهره‌وری را از محورهای مورد نیاز برای ارتقای ارزش اقتصادی ذخایر معدنی کشور دانست.
منبع: فولاد نیوز