هیمکو در مسیر توسعه لجستیک معدن و فولاد پروژه بندری با پیشرفت ۲۳ درصدی

رقابت در بازارهای معدنی و فولادی تنها به ظرفیت استخراج، میزان تولید یا کیفیت محصولات محدود نمی‌شود. هزینه انتقال مواد اولیه و محصولات نهایی، زمان جابه‌جایی و دسترسی به مسیرهای صادراتی نیز در تعیین قدرت رقابت تولیدکنندگان نقش دارد. از این رو، توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل می‌تواند در کاهش هزینه‌های تولید و تسهیل صادرات صنایع معدنی اثرگذار باشد.

شرکت مدیریت بین‌المللی همراه جاده، ریل، دریا (هیمکو) در سال ۱۳۹۶ با مشارکت مجموعه‌های بزرگ معدنی و سرمایه‌گذاری کشور تاسیس شد. توسعه زیرساخت‌های ریلی و بندری و ایجاد پایانه‌های تخصصی برای جابه‌جایی مواد فله معدنی، از محورهای فعالیت این شرکت است.

پروژه هیمکو در بندر شهید رجایی

یکی از طرح‌های اصلی هیمکو، احداث اسکله و پایانه مکانیزه ریلی حمل مواد فله معدنی در غرب بندر شهید رجایی است. این پروژه با هدف افزایش ظرفیت جابه‌جایی و صادرات مواد معدنی و محصولات مرتبط با زنجیره فولاد تعریف شده و قرار است ارتباط میان شبکه ریلی و زیرساخت‌های بندری را بهبود دهد.

ظرفیت هدف‌گذاری‌شده این اسکله برای بارگیری مواد فله معدنی، سالانه ۱۰ میلیون تن اعلام شده است. استفاده از حمل‌ونقل ریلی در این طرح می‌تواند وابستگی به جابه‌جایی جاده‌ای را کاهش دهد و انتقال محموله‌ها به مبادی صادراتی را با هماهنگی بیشتری همراه کند.

اتصال موثر ریل و دریا همچنین می‌تواند زمینه کاهش زمان توقف بار، استفاده بهتر از تجهیزات و برنامه‌ریزی منظم‌تر برای ارسال محموله‌ها را فراهم کند. تحقق این مزایا به تکمیل پروژه، تامین تجهیزات، ظرفیت شبکه ریلی و هماهنگی میان بخش‌های مختلف حمل‌ونقل وابسته است.

هزینه حمل‌ونقل و تاثیر آن بر بهای تمام‌شده

در صنایع معدنی و فولادی، انتقال محصول از محل استخراج یا تولید به مراکز مصرف و پایانه‌های صادراتی، هزینه‌های متعددی به زنجیره ارزش تحمیل می‌کند. حمل جاده‌ای، جابه‌جایی‌های مکرر، انتظار برای تخلیه و بارگیری و محدودیت ظرفیت پایانه‌ها می‌تواند هزینه تمام‌شده محصولات را افزایش دهد.

این موضوع برای تولیدکنندگانی که در بازارهای بین‌المللی با رقبای برخوردار از شبکه‌های حمل‌ونقل یکپارچه مواجه‌اند، اهمیت بیشتری دارد. در چنین شرایطی، برخورداری از ذخایر معدنی یا ظرفیت بالای تولید به‌تنهایی برای حفظ جایگاه رقابتی کافی نیست و مدیریت هزینه‌های لجستیکی نیز اهمیت پیدا می‌کند.

توسعه پایانه‌های مکانیزه و افزایش سهم حمل‌ونقل ریلی، در صورت برخورداری از اتصال مناسب به مراکز تولید و زیرساخت‌های بندری، می‌تواند بخشی از هزینه‌های جابه‌جایی را کاهش دهد. این اقدامات همچنین ظرفیت برنامه‌ریزی برای انتقال مواد اولیه و صادرات محصولات را افزایش می‌دهد.

ظرفیت اسمی به‌تنهایی معیار موفقیت نیست

افزایش ظرفیت بارگیری و تخلیه زمانی به مزیت اقتصادی تبدیل می‌شود که با بهره‌برداری مستمر و دسترسی کافی به محموله همراه باشد. به همین دلیل، ارزیابی عملکرد پروژه هیمکو باید علاوه بر ظرفیت طراحی‌شده، شاخص‌هایی مانند میزان استفاده از ظرفیت، زمان انتظار کشتی‌ها و واگن‌ها، هزینه جابه‌جایی هر تن بار و قابلیت اطمینان در تحویل محموله‌ها را نیز در بر بگیرد.

فعالیت هماهنگ پایانه با تولیدکنندگان، شرکت‌های حمل‌ونقل ریلی، مدیریت بندر و مجموعه‌های فعال در تجارت خارجی، از عوامل موثر بر بهره‌برداری اقتصادی این زیرساخت خواهد بود. بدون چنین هماهنگی‌ای، ظرفیت طراحی‌شده لزوما به کاهش هزینه‌ها یا افزایش صادرات منجر نمی‌شود.

از سوی دیگر، دسترسی منظم به مواد معدنی و محصولات فولادی برای انتقال، به برنامه تولید و فروش شرکت‌ها وابسته است. بنابراین، عملکرد پایانه باید با نیاز واقعی زنجیره معدن و فولاد هماهنگ باشد تا امکان استفاده موثر از ظرفیت ایجادشده فراهم شود.

تامین مالی و روند پیشرفت پروژه

تامین منابع مالی یکی از موضوعات اثرگذار بر اجرای پروژه‌های بزرگ زیرساختی است. محمدجواد خلیلی، مدیرعامل هیمکو، در آبان ۱۴۰۴ پیشرفت پروژه اسکله مکانیزه را حدود ۱۸ درصد اعلام کرده و تامین مالی را از چالش‌های پیش‌روی آن دانسته بود.

در گزارش دیگری در شهریور ۱۴۰۵، میزان پیشرفت پروژه ۲۳ درصد اعلام شد. مقایسه این دو رقم نشان می‌دهد که پیشرفت فیزیکی طرح در فاصله این دو مقطع افزایش یافته است؛ با این حال، برای ارزیابی وضعیت فعلی پروژه باید به تازه‌ترین اطلاعات منتشرشده درباره پیشرفت اجرایی و مالی آن استناد کرد.

در طرح‌هایی با ابعاد زیرساختی مشابه، تامین به‌موقع منابع مالی، مدیریت هزینه‌های اجرایی و هماهنگی میان عملیات عمرانی، احداث خطوط ریلی و نصب تجهیزات، بر زمان بهره‌برداری و بازده سرمایه‌گذاری اثرگذار است.

انتشار منظم گزارش‌های پیشرفت فیزیکی و مالی و ارائه برنامه زمان‌بندی به‌روز نیز می‌تواند به سهامداران و فعالان صنعت کمک کند تا روند اجرای پروژه و چشم‌انداز بهره‌برداری از آن را دقیق‌تر ارزیابی کنند.

توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل در خدمت صنایع معدنی

افزایش ظرفیت تولید مواد معدنی و محصولات فولادی، بدون توسعه متناسب زیرساخت‌های حمل‌ونقل، ممکن است فشار بیشتری بر شبکه جاده‌ای و پایانه‌های صادراتی وارد کند. در چنین شرایطی، سرمایه‌گذاری در پایانه‌های مکانیزه و توسعه حمل‌ونقل ریلی می‌تواند بخشی از نیازهای لجستیکی صنایع را پوشش دهد.

پروژه هیمکو با هدف ایجاد ظرفیت جدید برای انتقال مواد فله معدنی و بهبود ارتباط تولیدکنندگان با مسیرهای صادراتی اجرا می‌شود. با این حال، میزان موفقیت آن در نهایت به اثر عملیاتی پروژه بر کاهش هزینه حمل‌ونقل، افزایش بهره‌وری و تسهیل صادرات بستگی دارد.

رقابت‌پذیری صنایع معدن و فولاد تنها در محل استخراج یا کارخانه شکل نمی‌گیرد؛ مسیر انتقال محصول به بازار نیز بخشی از این رقابت است. هرچه این مسیر از نظر هزینه، زمان و قابلیت اطمینان بهینه‌تر باشد، امکان استفاده موثرتر از ظرفیت تولید و حضور پایدارتر در بازارهای هدف افزایش می‌یابد.

از این منظر، تکمیل و بهره‌برداری اقتصادی از پروژه هیمکو می‌تواند به توسعه زیرساخت‌های صادراتی معدن و فولاد کمک کند. دستیابی به این هدف مستلزم تامین مالی مناسب، تکمیل تجهیزات و ایجاد هماهنگی عملیاتی میان بخش‌های مختلف زنجیره حمل‌ونقل است.
منبع: دنیای معدن