نوسازی فناوری؛ حلقه مفقوده توسعه معادن ایران
گروه: معدن | کد خبر: ۷۹۳۵ | تاریخ: ۲۷ مهر ۱۴۰۵ - ۱۱:۴۷
بخش معدن و صنایع معدنی ایران در سال‌های اخیر با چالش‌هایی مانند محدودیت‌های ارزی، دشواری واردات تجهیزات، کمبود زیرساخت‌ها و مشکلات تأمین ماشین‌آلات روبه‌رو بوده است. با وجود اهمیت این موانع، تمرکز صرف بر مشکلات جاری تولید می‌تواند توجه به تحولات فناوری در سطح جهان و فرصت‌های نوسازی این بخش را کاهش دهد.
در شرایطی که کشورهای پیشرو برای توسعه اکتشاف، افزایش بهره‌وری استخراج و به‌روزرسانی فناوری‌های فرآوری برنامه‌ریزی می‌کنند، این پرسش مطرح است که معدن ایران برای کاهش فاصله خود با رقبا به چه فناوری‌هایی نیاز دارد و چگونه می‌تواند مسیر دسترسی به تجهیزات و دانش فنی روز را هموار کند.
کارشناسان معتقدند توسعه معدن تنها با رفع محدودیت‌های وارداتی و تأمین ارز محقق نمی‌شود، بلکه شناخت نیازهای عملیاتی معادن، ارزیابی فناوری‌های موجود در جهان و انتخاب شرکای مناسب برای انتقال دانش فنی نیز باید در برنامه‌های توسعه‌ای قرار گیرد.
توسعه معدن نیازمند تغییر رویکرد است
کیوان جعفری‌طهرانی، تحلیلگر ارشد بازار بین‌المللی آهن و فولاد، با اشاره به ضرورت بازنگری در شیوه بررسی مشکلات صنایع معدنی اظهار کرد: تمرکز بر چالش‌های تولیدکنندگان در شرایط اقتصادی فعلی قابل درک است، اما محدود شدن نگاه به این مسائل می‌تواند تحولات جهانی و فرصت‌های توسعه‌ای را از دید فعالان صنعت دور کند.
به گفته وی، توسعه معدن و صنایع معدنی علاوه بر رفع مشکلات روزمره، به شناخت فناوری‌های جدید، بررسی تجربه کشورهای پیشرو و بازنگری در الگوهای همکاری بین‌المللی نیاز دارد.
این موضوع در صنعت فولاد نیز اهمیت دارد. زنجیره فولاد ایران با بیش از ۶۰ سال سابقه فعالیت، از ظرفیت تولیدی و نیروی انسانی متخصص برخوردار است، اما سابقه طولانی به‌تنهایی نمی‌تواند جایگاه کشور را در بازارهای جهانی تضمین کند. تغییر استانداردهای تولید، حرکت به سمت فولاد کم‌کربن و ضرورت افزایش بهره‌وری، نوسازی فناوری و تجهیزات را به یکی از نیازهای مستمر این صنعت تبدیل کرده است.
تجربه هند در پیوند اکتشاف و توسعه فولاد
هند از جمله کشورهایی است که توسعه ظرفیت فولاد را در کنار گسترش فعالیت‌های اکتشافی دنبال کرده است. این کشور در سال ۲۰۱۷ هدف دستیابی به ظرفیت تولید ۳۰۰ میلیون تن فولاد تا سال ۲۰۳۰-۲۰۳۱ را مطرح کرد و در ادامه، برنامه‌ریزی برای رسیدن به ظرفیت ۶۰۰ میلیون تن تا سال ۲۰۴۷ را در دستور کار قرار داد.
تجربه هند نشان می‌دهد که افزایش ظرفیت تولید فولاد به برنامه‌ریزی یکپارچه در حوزه‌های اکتشاف، شناسایی ذخایر سنگ‌آهن، تأمین مواد اولیه و توسعه فناوری تولید نیاز دارد. در چنین الگویی، دسترسی به منابع معدنی و ارتقای تجهیزات، بخشی از راهبرد توسعه صنعتی محسوب می‌شود.
برای ایران نیز بررسی این تجربه می‌تواند به شناسایی مسیرهای بهبود بهره‌وری و توسعه ظرفیت‌های معدنی کمک کند. برخورداری از ذخایر معدنی به‌تنهایی کافی نیست و بهره‌برداری اقتصادی از آنها به فناوری متناسب با ویژگی‌های زمین‌شناسی، شرایط عملیاتی و نیازهای تولید وابسته است.
ضرورت تنوع‌بخشی به شرکای فناورانه
جعفری‌طهرانی با اشاره به وابستگی بخش‌هایی از صنعت فولاد ایران به فناوری چین، بر لزوم بررسی ظرفیت همکاری با سایر کشورهای پیشرو تأکید کرد. به گفته وی، ادامه همکاری با شرکای سنتی می‌تواند همچنان اهمیت داشته باشد، اما محدود کردن گزینه‌های فناورانه به یک کشور، دامنه انتخاب‌های صنعت را کاهش می‌دهد.
در حوزه معدن نیز فناوری‌های اکتشاف، استخراج، فرآوری و ماشین‌آلات تخصصی، نیازها و الزامات متفاوتی دارند. از این رو، انتخاب تجهیزات و شرکای تجاری باید بر اساس ارزیابی کارشناسی و متناسب با شرایط هر معدن انجام شود.
تنوع‌بخشی به منابع تأمین فناوری می‌تواند امکان مقایسه راهکارهای مختلف، استفاده از تجربه‌های متنوع و انتخاب تجهیزات متناسب با نیازهای عملیاتی را فراهم کند. با این حال، انتقال فناوری زمانی اثربخش خواهد بود که امکان تأمین قطعات، تعمیر و نگهداری، آموزش نیروی انسانی و استفاده اقتصادی از تجهیزات نیز در نظر گرفته شود.
رقابت جهانی فقط به ظرفیت تولید محدود نیست
تحولات بازار جهانی فولاد نشان می‌دهد که رقابت میان تولیدکنندگان صرفاً بر سر افزایش ظرفیت تولید نیست. حضور در بازارهای صادراتی، ارتقای استانداردهای محصول، کاهش هزینه‌ها و دنبال کردن تحولات فناوری نیز بر موقعیت رقابتی کشورها اثر می‌گذارد.
بر اساس اظهارات این تحلیلگر، افزایش ظرفیت تولید در کشورهایی مانند ویتنام می‌تواند رقابت در برخی بازارهای صادراتی سنتی ایران، به‌ویژه در جنوب شرق آسیا، را تشدید کند. در چنین شرایطی، حفظ بازارهای هدف به بررسی مستمر تحولات رقبا، شناخت نیاز مشتریان و افزایش توان رقابتی تولیدکنندگان وابسته است.
همچنین حضور کشورهای منطقه در نهادهای بین‌المللی صنعت فولاد و پیگیری برنامه‌های توسعه‌ای آنها، اهمیت رصد تحولات منطقه‌ای را برای فعالان ایرانی افزایش می‌دهد. برنامه‌ریزی برای آینده صنعت باید علاوه بر فناوری تولید، شرایط بازارهای هدف و روند سرمایه‌گذاری رقبا را نیز در بر بگیرد.
تحریم‌ها و ضرورت برنامه‌ریزی برای نوسازی
محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها، دسترسی ایران به برخی تجهیزات پیشرفته، فناوری‌های جدید و بازارهای بین‌المللی را دشوار کرده است. همچنین خسارت‌های واردشده به زیرساخت‌های فولادی در جریان جنگ ۴۰ روزه، ضرورت بازسازی و ارتقای ظرفیت‌های تولیدی را افزایش داده است.
با این حال، برنامه‌ریزی برای آینده معدن و صنایع معدنی نباید به شناسایی محدودیت‌ها منحصر شود. تعیین فناوری‌های اولویت‌دار می‌تواند به تصمیم‌گیری دقیق‌تر در صورت فراهم شدن امکان واردات تجهیزات و تأمین منابع مالی کمک کند.
در این مسیر، لازم است فناوری‌ها بر اساس میزان اثرگذاری آنها بر کاهش هزینه معدن‌کاری، افزایش دقت اکتشاف، بهبود بازیابی مواد معدنی، کاهش مصرف انرژی و ارتقای کیفیت محصول ارزیابی شوند. چنین رویکردی می‌تواند از خرید تجهیزات نامتناسب با نیاز معادن جلوگیری کند و منابع سرمایه‌گذاری را به سمت طرح‌های اثربخش هدایت کند.
نوسازی فناوری در زنجیره مس و آلومینیوم
ضرورت بازنگری در فناوری‌های معدنی به صنعت فولاد محدود نیست و زنجیره‌های مس و آلومینیوم را نیز در بر می‌گیرد. با توجه به تفاوت ظرفیت‌های تولیدی، منابع معدنی و شرایط رقابتی این صنایع، راهبرد نوسازی هر بخش باید متناسب با ویژگی‌های آن تدوین شود.
بررسی تجربه کشورهای پیشرو در اکتشاف، استخراج و فرآوری می‌تواند به شناسایی روش‌های مناسب برای توسعه این زنجیره‌ها کمک کند. در عین حال، تعیین اولویت‌های فناورانه باید با توجه به نیاز تولیدکنندگان، شرایط معادن و امکان تأمین تجهیزات و خدمات فنی انجام شود.
جمع‌بندی
فاصله فناوری معادن ایران با کشورهای پیشرو، موضوعی فراتر از تأمین ماشین‌آلات و رفع محدودیت‌های وارداتی است. توسعه اکتشاف، ارتقای تجهیزات استخراج و فرآوری، انتخاب فناوری متناسب با ویژگی‌های معادن و تنوع‌بخشی به شرکای فناورانه، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به افزایش بهره‌وری و تقویت رقابت‌پذیری صنایع معدنی کمک کند.
تجربه هند در پیوند دادن توسعه منابع سنگ‌آهن با برنامه‌های افزایش ظرفیت فولاد نشان می‌دهد که پیشرفت صنعتی به هماهنگی میان تأمین مواد اولیه، فناوری تولید و بازار مصرف نیاز دارد. برای ایران نیز رصد مستمر تحولات جهانی و تدوین نقشه راه نوسازی فناوری می‌تواند در کنار پیگیری مشکلات جاری تولید، زمینه استفاده بهتر از ظرفیت‌های معدنی کشور را فراهم کند.
منبع: دنیای معدن
هیچ دیدگاهی درج نشده - اولین نفر باشید