افزایش هزینه اسید سولفوریک؛ تهدیدی برای تولید معادن مس و روی

رشد قیمت نهاده‌های تولید و دشواری دسترسی به مواد اولیه، هزینه فعالیت معادن مس و روی را افزایش داده و سودآوری این بخش را با چالش روبه‌رو کرده است. در این میان، اسید سولفوریک به‌عنوان یکی از مواد کلیدی در فرآیند استحصال مس، به‌ویژه در روش لیچینگ، نقش مهمی در تعیین هزینه تمام‌شده تولید دارد؛ ازاین‌رو، افزایش بهای این ماده می‌تواند فشار قابل‌توجهی بر فعالیت معادن وابسته به آن وارد کند.

افزایش قیمت گوگرد در بازارهای جهانی، در کنار رشد هزینه سوخت، تعمیرات و نگهداری ماشین‌آلات، شرایط تأمین مواد اولیه را برای تولیدکنندگان دشوارتر کرده است. در چنین وضعیتی، دسترسی به نهاده‌ها با قیمت مناسب به یکی از عوامل تعیین‌کننده در حفظ حاشیه سود و تداوم فعالیت واحدهای معدنی تبدیل شده است.

سهم بالای اسید سولفوریک در هزینه تولید مس

میزان تأثیرگذاری قیمت اسید سولفوریک بر هزینه‌های تولید، در صنایع مختلف یکسان نیست. برآوردها نشان می‌دهد سهم این ماده از بهای تمام‌شده تولید در برخی معادن مس که از روش لیچینگ استفاده می‌کنند، به حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد می‌رسد. این سهم در معادن روی حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد و در صنایع شیمیایی نزدیک به ۵ درصد برآورد می‌شود.

این تفاوت نشان می‌دهد که افزایش قیمت اسید سولفوریک بیش از سایر بخش‌ها، معادن مس مبتنی بر لیچینگ را تحت فشار قرار می‌دهد. تداوم رشد هزینه‌ها می‌تواند توجیه اقتصادی فعالیت برخی از این معادن را کاهش دهد و در مواردی به افت تولید یا حتی توقف فعالیت منجر شود. هم‌زمانی این شرایط با افزایش هزینه سوخت و فرسودگی تجهیزات نیز توان مالی و عملیاتی واحدهای معدنی را محدودتر می‌کند.

محدودیت عرضه و نقش واسطه‌ها در افزایش هزینه‌ها

در کنار رشد قیمت‌ها، شیوه عرضه و توزیع مواد اولیه نیز از عوامل اثرگذار بر هزینه تولید به شمار می‌رود. اسید سولفوریک از مسیرهای مختلفی تأمین می‌شود؛ بخشی از آن محصول فرآیندهای صنعتی و گازهای خروجی واحدهای مس است و بخش دیگر از گوگرد تولید می‌شود.

با این حال، هنگامی که میزان عرضه پاسخگوی تقاضای مصرف‌کنندگان نباشد، رقابت برای خرید افزایش می‌یابد و زمینه فعالیت واسطه‌ها فراهم می‌شود. در چنین شرایطی، ممکن است مواد اولیه خریداری‌شده به‌جای مصرف در واحدهای تولیدی، با قیمت بالاتر در بازار به فروش برسد. در نتیجه، تولیدکنندگان واقعی ناچار به پرداخت هزینه بیشتری برای تأمین نهاده‌های خود هستند؛ آن هم در شرایطی که برای فروش محصولات نهایی با محدودیت‌ها و ضوابط قیمتی مواجه‌اند.

افزایش عرضه؛ راهکاری برای مهار قیمت اسید

تجربه معاملات اسید سولفوریک در بورس کالای ایران نشان می‌دهد که افزایش حجم عرضه می‌تواند تأثیر مستقیمی بر تعدیل قیمت‌ها داشته باشد. در یکی از دوره‌ها، با افزایش عرضه این محصول، قیمت آن تا حدود ۵۰ درصد کاهش یافت؛ موضوعی که اهمیت تناسب عرضه با نیاز مصرف‌کنندگان را در کنترل هزینه‌های تولید برجسته می‌کند.

بر این اساس، افزایش عرضه اسید سولفوریک و کاتد مس در بازار داخلی، شناسایی مصرف‌کنندگان واقعی و نظارت مؤثر بر زنجیره خرید و مصرف، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به کاهش فشار قیمتی کمک کند. همچنین، استفاده کارآمدتر از ظرفیت‌های سامانه جامع تجارت و تقویت نظارت وزارت صنعت، معدن و تجارت می‌تواند امکان رصد جریان مواد اولیه و مقابله با فعالیت واسطه‌های غیرمولد را افزایش دهد.

در این میان، اولویت دادن به تأمین نیاز صنایع داخلی پیش از برنامه‌ریزی برای صادرات نیز می‌تواند در حفظ دسترسی تولیدکنندگان به مواد اولیه و جلوگیری از تشدید کمبودها مؤثر باشد.

شفافیت عرضه، شرط حمایت از صنایع معدنی

بورس کالا زمانی می‌تواند نقش مؤثری در شفافیت معاملات و کشف قیمت ایفا کند که عرضه و تقاضا به شکل واقعی در بازار منعکس شوند. در شرایطی که تقاضا بالاست اما عرضه محدود باقی می‌ماند، تعیین قیمت پایه به‌تنهایی مانع افزایش هزینه تأمین مواد اولیه نخواهد شد و حتی ممکن است حاشیه سود تولیدکنندگان را بیش از پیش کاهش دهد.

از این رو، حمایت از صنایع مس، سرب و روی را نمی‌توان صرفاً به مداخلات مستقیم در قیمت‌گذاری محدود کرد. فراهم کردن عرضه کافی، توزیع شفاف و ایجاد دسترسی عادلانه برای مصرف‌کنندگان واقعی، از مهم‌ترین الزامات کاهش هزینه‌های تولید و حفظ پایداری فعالیت‌های معدنی است.

در نهایت، مدیریت بازار نهاده‌ها و اصلاح سازوکارهای عرضه و توزیع، علاوه بر کمک به حفظ سودآوری معادن فعال، می‌تواند زمینه اجرای طرح‌های توسعه‌ای و تداوم تولید در بخش معدن و صنایع معدنی کشور را تقویت کند.
منبع: معدن ۲۴