فولاد مبارکه در مسیر فولاد سبز؛ ۱۵ سال پایش و ثبت انتشار کربن

فولاد مبارکه اصفهان بیش از ۱۵ سال است که در برنامه اقدام اقلیمی انجمن جهانی فولاد (worldsteel) مشارکت دارد و داده‌های مربوط به انتشار دی‌اکسید کربن خود را به‌صورت مستمر در این چارچوب ثبت و گزارش می‌کند؛ اقدامی که می‌تواند زمینه ارزیابی دقیق‌تر عملکرد زیست‌محیطی شرکت و برنامه‌ریزی برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای را فراهم کند.

با افزایش توجه جهانی به موضوع تغییرات اقلیمی و ضرورت کاهش ردپای کربن در صنایع انرژی‌بر، پایش مستمر انتشار گازهای گلخانه‌ای به یکی از ابزارهای مهم مدیریت پایدار در صنعت فولاد تبدیل شده است. در این میان، برخورداری از داده‌های معتبر و قابل مقایسه، به شرکت‌های فولادی کمک می‌کند تا وضعیت موجود خود را ارزیابی کرده و برای بهبود عملکرد زیست‌محیطی تصمیم‌گیری کنند.

برنامه اقدام اقلیمی انجمن جهانی فولاد نیز با استفاده از شاخص‌های شدت انتشار در سطح سایت و شرکت، امکان بررسی عملکرد فولادسازان و مقایسه نتایج آنها با معیارهای جهانی را فراهم می‌کند.

بیش از ۱۵ سال ثبت و گزارش‌دهی داده‌های انتشار

برنامه جمع‌آوری داده‌های انتشار دی‌اکسید کربن انجمن جهانی فولاد از سال ۲۰۰۸ آغاز شد. هدف از اجرای این برنامه، ایجاد روشی هماهنگ برای گردآوری، ارزیابی و مقایسه اطلاعات مربوط به انتشار گازهای گلخانه‌ای در صنعت فولاد است.

سالانه بیش از ۲۰۰ شرکت در این فرآیند مشارکت می‌کنند و فولاد مبارکه نیز طی بیش از ۱۵ سال گذشته، اطلاعات مربوط به انتشار کربن خود را به‌طور مستمر ارائه داده و پس از تأیید داده‌ها، گواهی مشارکت دریافت کرده است.

تداوم این روند، امکان شکل‌گیری یک سابقه اطلاعاتی از وضعیت انتشار کربن در فولاد مبارکه را فراهم کرده است. چنین داده‌هایی می‌توانند برای بررسی تغییرات شدت انتشار در طول زمان، ارزیابی نتایج اقدامات مرتبط با بهره‌وری انرژی و شناسایی بخش‌هایی که ظرفیت بیشتری برای بهبود دارند، مورد استفاده قرار گیرند.

در واقع، ثبت مستمر داده‌ها تنها به گزارش‌دهی زیست‌محیطی محدود نمی‌شود، بلکه می‌تواند یکی از مبانی تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد برای مدیریت مصرف انرژی و کاهش انتشار در فرآیندهای تولید فولاد باشد.

تغییرات روش‌شناسی انجمن جهانی فولاد در سال ۲۰۲۴

چارچوب محاسباتی برنامه اقدام اقلیمی انجمن جهانی فولاد بر استاندارد ISO 14404 تکیه دارد. این استاندارد برای محاسبه و مقایسه شدت انتشار دی‌اکسید کربن در فرآیندهای تولید آهن و فولاد طراحی شده و تفاوت مسیرهای تولید و محدوده فعالیت‌های مشمول گزارش‌دهی را در نظر می‌گیرد.

در سال ۲۰۲۴، روش‌شناسی این برنامه با هدف افزایش دقت گزارش‌دهی، شفافیت بیشتر و بهبود قابلیت مقایسه عملکرد شرکت‌ها به‌روزرسانی شد. این تغییرات به فولادسازان کمک می‌کند تا اطلاعات مربوط به انتشار خود را با جزئیات بیشتر و بر مبنایی هماهنگ‌تر ارائه کنند.

یکی از تغییرات مهم، فراهم شدن امکان گزارش‌دهی گسترده‌تر درباره انتشارهای غیرمستقیم زنجیره ارزش در قالب دامنه ۳ یا Scope 3 است. این دسته از انتشارها خارج از کنترل مستقیم شرکت رخ می‌دهند و می‌توانند بخش‌هایی از زنجیره تأمین، حمل‌ونقل مواد اولیه و محصولات و برخی فعالیت‌های بالادستی و پایین‌دستی را شامل شوند.

توجه به این بخش از انتشارها اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ارزیابی ردپای کربن یک شرکت فولادی، علاوه بر فرآیندهای داخل کارخانه، می‌تواند تحت تأثیر فعالیت‌های مرتبط با تأمین مواد اولیه و جابه‌جایی محصولات نیز قرار گیرد.

تفکیک تولید فولاد خام از فرآیندهای پایین‌دستی

از دیگر تغییرات روش‌شناسی در سال ۲۰۲۴، تعریف مرز محاسباتی جدیدی با عنوان «فولاد خام بالادستی» است. این رویکرد امکان تفکیک انتشارهای مرتبط با تولید فولاد خام از فعالیت‌های پایین‌دستی، از جمله نورد گرم، نورد سرد، گالوانیزه و تولید ورق رنگی را فراهم می‌کند.

اهمیت این تفکیک در آن است که شرکت‌های فولادی از نظر نوع و گستره فعالیت‌های تولیدی یکسان نیستند. برخی مجموعه‌ها تنها در بخش‌های مشخصی از زنجیره تولید فعالیت می‌کنند، در حالی که گروهی دیگر فرآیندهای متنوعی را از تولید فولاد خام تا ساخت محصولات نهایی در اختیار دارند.

بنابراین، استفاده از مرزهای عملیاتی مشخص‌تر می‌تواند اثر تفاوت ساختار تولید شرکت‌ها بر نتایج مقایسه را کاهش دهد و ارزیابی دقیق‌تری از شدت انتشار در مراحل مختلف زنجیره فولاد به دست دهد.

داده‌های قابل اتکا؛ مبنای برنامه‌ریزی برای کاهش کربن

تداوم مشارکت فولاد مبارکه در برنامه اقدام اقلیمی انجمن جهانی فولاد، بخشی از فعالیت‌های این شرکت در حوزه پایش انتشار و مدیریت اثرات زیست‌محیطی تولید به شمار می‌رود. این سابقه در کنار اقداماتی مانند بهبود بهره‌وری انرژی، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و مدیریت انتشار گازهای گلخانه‌ای، می‌تواند در تدوین برنامه‌های مرتبط با تولید پایدار نقش داشته باشد.

البته ثبت و گزارش‌دهی مستمر داده‌های انتشار، به‌تنهایی به معنای کاهش میزان انتشار نیست؛ بلکه اطلاعات حاصل از این فرآیند، ابزار لازم برای سنجش وضعیت موجود، شناسایی فرصت‌های بهبود و ارزیابی نتایج اقدامات اجرایی را فراهم می‌کند.

در شرایطی که صنایع فولادی با فشار فزاینده برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و حرکت به سمت فرآیندهای کم‌کربن مواجه‌اند، دسترسی به داده‌های مستند و قابل مقایسه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. سابقه بیش از ۱۵ ساله فولاد مبارکه در گزارش‌دهی انتشار کربن می‌تواند زیرساخت اطلاعاتی مناسبی برای بررسی روندهای گذشته و پشتیبانی از تصمیم‌گیری‌های آینده این شرکت در مسیر بهبود عملکرد زیست‌محیطی باشد.

در نهایت، حرکت به سمت فولاد کم‌کربن تنها به ثبت داده‌ها وابسته نیست و به اجرای اقدامات مؤثر، سرمایه‌گذاری در فناوری‌های مناسب و ارزیابی مستمر نتایج نیز نیاز دارد. با این حال، برخورداری از اطلاعات دقیق و سابقه‌دار، یکی از پیش‌نیازهای مهم برای تعیین اولویت‌ها و سنجش میزان پیشرفت در این مسیر محسوب می‌شود.
منبع : دنیای معدن