عربستان چگونه زنجیره فولاد خود را متحول می‌کند؟
گروه: فولاد | کد خبر: ۷۳۸۸ | تاریخ: ۱۵ مهر ۱۴۰۵ - ۱۲:۲۳
عربستان سعودی در سال‌های اخیر با تکیه بر سرمایه‌گذاری دولتی، حمایت هدفمند از تولید داخل و وضع استانداردهای اجباری، مسیر توسعه صنعت فولاد خود را تغییر داده است؛ مسیری که از تولید محصولات ساختمانی مانند میلگرد فراتر رفته و اکنون تولید ورق‌های تخت، فولادهای ویژه و ورق سنگین را دنبال می‌کند.
بر اساس تحلیل‌های مرکز GMK و گزارش‌های منتشرشده در رسانه‌های تخصصی، ریاض تلاش دارد صنعت فولاد را از یک بخش وابسته به رونق ساخت‌وساز به یکی از پایه‌های برنامه صنعتی کشور تبدیل کند. در این سیاست، همزمان توسعه ظرفیت تولید، ایجاد بازار برای محصولات داخلی و اتصال فولاد به صنایعی مانند خودرو، نفت و گاز و کشتی‌سازی دنبال می‌شود.
تمرکز تولید فولاد عربستان بر محصولات طویل
داده‌های GMK نشان می‌دهد نزدیک به ۷۰ درصد فولاد تولیدی عربستان در گروه محصولات طویل قرار دارد. تولیدکنندگان داخلی نیز حدود ۸۵ تا ۹۰ درصد بازار فروش این محصولات را در اختیار دارند.
رشد پروژه‌های عمرانی و زیرساختی در عربستان یکی از عوامل اصلی ایجاد تقاضای پایدار برای میلگرد و سایر مقاطع ساختمانی بوده است؛ با این حال، سیاست صنعتی جدید این کشور تنها به تأمین نیاز ساخت‌وساز محدود نمانده است.
حدید؛ بازیگر بزرگ فولاد عربستان
شرکت حدید به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان آهن و فولاد در منطقه شورای همکاری خلیج فارس، در مرکز این سیاست صنعتی قرار دارد. طبق اعلام صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان، ظرفیت تولید محصولات نهایی این شرکت به حدود ۷ میلیون تن در سال می‌رسد و سبد تولید آن شامل میلگرد، مفتول، ورق گرم، ورق سرد و فولاد گالوانیزه است.
صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان در سال ۲۰۲۴ کنترل حدید را در اختیار گرفت و همزمان خرید کامل شرکت «الراجحی استیل» را نیز نهایی کرد؛ معامله‌ای که نخستین بار در سال ۲۰۲۳ مطرح شده بود.
هدف از این اقدام، ایجاد یک مجموعه فولادی قدرتمندتر و افزایش توان سرمایه‌گذاری و توسعه محصولات با ارزش افزوده بالاتر عنوان شده است.
در همین راستا، نوسازی کوره قوس الکتریکی و خط ریخته‌گری پیوسته حدید در دستور کار قرار گرفته است. این اقدامات امکان تولید فولادهای پرکربن و محصولات تخصصی‌تر را فراهم می‌کند و برنامه تولید ورق گرم فوق‌نازک با ضخامت حدود ۰.۸ تا یک میلی‌متر برای صنایع خودروسازی نیز دنبال می‌شود.
فولاد در خدمت صنعت خودروی عربستان
توسعه صنعت فولاد عربستان با برنامه‌های این کشور برای بومی‌سازی صنعت خودرو نیز پیوند خورده است. اسناد توسعه صنعتی و لجستیکی عربستان، هدف تولید حدود ۳۰۰ هزار دستگاه خودرو در سال را دنبال می‌کنند.
بر همین اساس، توسعه ظرفیت تولید ورق‌های تخت با مشخصات مورد نیاز خودروسازان، بخشی از برنامه گسترده‌تر ریاض برای ایجاد زنجیره تأمین داخلی و کاهش وابستگی به واردات محسوب می‌شود.
رأس‌الخیر؛ گام عربستان برای تولید ورق سنگین
یکی از مهم‌ترین پروژه‌های فولادی عربستان در منطقه رأس‌الخیر در حال اجراست؛ پروژه‌ای مشترک میان آرامکو، بائواستیل و صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان که با هدف ورود این کشور به بازار ورق سنگین تعریف شده است.
آرامکو این پروژه را نخستین مجتمع یکپارچه تولید ورق سنگین در عربستان و منطقه خلیج فارس معرفی کرده است. ظرفیت اولیه تولید ورق این مجموعه حدود ۱.۵ میلیون تن در سال اعلام شده، در حالی که برآوردهای جدیدتر ظرفیت فولادسازی را حدود ۱.۷ میلیون تن و حجم سرمایه‌گذاری را نزدیک به ۴ میلیارد دلار عنوان می‌کنند.
فناوری مورد استفاده در این پروژه شامل احیای مستقیم مبتنی بر گاز طبیعی و کوره قوس الکتریکی است. محصولات تولیدی نیز قرار است نیاز صنایع نفت و گاز، کشتی‌سازی و پروژه‌های بزرگ زیرساختی را تأمین کنند؛ حوزه‌هایی که بخش قابل توجهی از نیاز عربستان در آن‌ها تاکنون از طریق واردات تأمین شده است.
حرکت به سمت فولاد کم‌کربن
انتخاب فناوری تولید در رأس‌الخیر تنها با هدف افزایش ظرفیت انجام نشده و موضوع کاهش انتشار کربن نیز در طراحی این پروژه مورد توجه قرار گرفته است.
به گفته آرامکو، استفاده از احیای مستقیم مبتنی بر گاز طبیعی در کنار کوره قوس الکتریکی می‌تواند انتشار کربن را در مقایسه با روش کوره بلند تا حدود ۶۰ درصد کاهش دهد. همچنین واحد احیای مستقیم این مجموعه برای استفاده احتمالی از هیدروژن در آینده طراحی شده است؛ تغییری که می‌تواند میزان کاهش انتشار را به حدود ۹۰ درصد برساند.
حمایت دولت؛ از خرید داخلی تا سیاست تجاری
راهبرد عربستان برای توسعه صنعت فولاد تنها به سرمایه‌گذاری مستقیم دولت محدود نیست و مجموعه‌ای از ابزارهای حمایتی برای ایجاد بازار و تقویت تولید داخلی به کار گرفته شده است.
از جمله این ابزارها می‌توان به ترجیح قیمتی ۱۰ درصدی در برخی مناقصات دولتی، الزام دستگاه‌های دولتی به خرید محصولات قرارگرفته در فهرست کالاهای داخلی و لحاظ کردن سهم محتوای داخلی در ارزیابی قراردادهای بزرگ اشاره کرد.
در کنار این موارد، تولیدکنندگان محصولات فولادی مشمول مقررات باید استاندارد کیفیت عربستان یا گواهی معادل آن را دریافت کنند. عربستان همچنین از ابزارهای تجاری برای حمایت از برخی تولیدات داخلی استفاده کرده است؛ از جمله اعمال عوارض ضددامپینگ پنج‌ساله از ۳۰ ژوئن ۲۰۲۵ بر برخی لوله‌های استیل زنگ‌نزن وارداتی از چین و تایوان که نرخ آن بسته به شرکت تولیدکننده بین ۶.۵ تا ۲۷.۳ درصد تعیین شده است.
کالاهای وارداتی نیز مشمول مالیات بر ارزش افزوده ۱۵ درصدی هستند.
درس عربستان برای توسعه صنعت فولاد ایران
تجربه عربستان نشان می‌دهد توسعه صنعت فولاد صرفاً با افزایش ظرفیت تولید یا ساخت کارخانه‌های جدید محقق نمی‌شود. این کشور مجموعه‌ای از سیاست‌ها شامل سرمایه‌گذاری دولتی، تجمیع شرکت‌ها، حمایت از تولید داخلی، تعیین استانداردهای کیفی و ایجاد پیوند میان فولاد و صنایع پایین‌دستی را همزمان دنبال کرده است.
برای ایران نیز حرکت از تولید محصولات پایه به سمت فولادهای با ارزش افزوده بالاتر، ورق‌های ویژه و محصولات مورد استفاده در صنایع خودرو، نفت، گاز و زیرساخت می‌تواند اهمیت زیادی داشته باشد.
از سوی دیگر، توسعه ظرفیت باید بر اساس تقاضای واقعی صنایع پایین‌دستی انجام شود تا سرمایه‌گذاری‌ها به ایجاد مازاد تولید و کاهش بهره‌وری منجر نشود.
تجربه عربستان همچنین نشان می‌دهد حمایت از تولید داخل زمانی می‌تواند نتیجه‌بخش باشد که با استانداردهای کیفی و الزامات رقابت‌پذیری همراه شود. حمایت تعرفه‌ای یا خرید تضمینی بدون ارتقای کیفیت، در بلندمدت به کاهش بهره‌وری و افزایش هزینه مصرف‌کننده منجر خواهد شد.
در حوزه انرژی و محیط‌زیست نیز استفاده عربستان از فناوری احیای مستقیم و حرکت به سمت هیدروژن، نشان‌دهنده اهمیت روزافزون فولاد کم‌کربن در بازارهای جهانی است. ایران با توجه به تجربه گسترده در تولید فولاد به روش احیای مستقیم، ظرفیت مناسبی برای توسعه این مسیر دارد؛ هرچند محدودیت گاز، بهره‌وری پایین انرژی و ضرورت کاهش انتشار کربن باید همزمان مورد توجه قرار گیرد.
در نهایت، تجربه عربستان بیانگر آن است که توسعه زنجیره معدن و فولاد به یک سیاست صنعتی منسجم نیاز دارد؛ سیاستی که سرمایه‌گذاری، بازارسازی، استاندارد، انرژی، فناوری و صنایع پایین‌دستی را در یک مسیر مشترک قرار دهد.
منبع: معدن پرس
هیچ دیدگاهی درج نشده - اولین نفر باشید