وقتی یک حفاری نفت، دریاچه را بلعید؛ ماجرای فاجعه عجیب دریاچه پنیور

صبح ۲۰ نوامبر ۱۹۸۰، دریاچه پنیور در ایالت لوئیزیانا یکی از عجیب‌ترین حوادث تاریخ معدن و حفاری را تجربه کرد؛ حادثه‌ای که با گیرکردن مته یک سکوی حفاری نفت آغاز شد و در نهایت، بخش بزرگی از دریاچه را به داخل یک معدن نمک زیرزمینی کشاند.

دریاچه پنیور در آن زمان پهنه‌ای آرام و کم‌عمق بود و عمق آن در بیشتر نقاط از چند متر فراتر نمی‌رفت. در اطراف دریاچه نیز مجموعه‌ای از فعالیت‌های طبیعی، گردشگری و صنعتی جریان داشت. اما در همان روز، یک سکوی حفاری متعلق به شرکت برادران ویلسون که با قرارداد تکزاکو فعالیت می‌کرد، در حال حفاری برای دسترسی به منابع نفتی بود.

گیرکردن مته؛ شروع یک فاجعه غیرمنتظره

حدود ساعت ۶ صبح، مته حفاری در عمق حدود ۳۷۰ متری زمین گیر کرد. قطر این مته حدود ۳۵.۵ سانتی‌متر بود و تلاش کارکنان برای آزادکردن آن نتیجه‌ای نداشت.

مدتی بعد، صداهای غیرعادی از داخل تجهیزات شنیده شد و سکوی حفاری شروع به تغییر وضعیت کرد. کارکنان که متوجه خطر شده بودند، اتصالات شناورهای مهارکننده را جدا کردند و خود را به وسیله قایق به نقطه‌ای امن رساندند.

اما اتفاقی که پس از آن رخ داد، فراتر از یک حادثه معمول حفاری بود. سکوی عظیم حفاری به درون آب فرو رفت و ناپدید شد؛ در حالی که عمق دریاچه تنها حدود سه متر بود.

معدن نمک در زیر دریاچه چه می‌کرد؟

راز حادثه در صدها متر زیر سطح زمین قرار داشت. درست در زیر بستر دریاچه، گنبد نمکی عظیمی وجود داشت که درون آن شبکه‌ای گسترده از تونل‌های معدن نمک ایجاد شده بود.

این معدن متعلق به شرکت Diamond Crystal بود و در زمان حادثه، ۵۵ معدنچی در بخش‌های زیرزمینی آن مشغول کار بودند. تونل‌های معدن در چند طبقه گسترده شده بودند و برخی از فضاهای استخراج‌شده ابعادی بسیار بزرگ داشتند. ستون‌های نمکی باقی‌مانده نیز وظیفه نگه‌داشتن سقف معدن را بر عهده داشتند.

در حالی که کارکنان سکوی حفاری در سطح زمین با مشکل مته مواجه بودند، معدنچیان در عمق زمین از آنچه در حال وقوع بود اطلاعی نداشتند.

ورود آب به معدن و آغاز فروپاشی

با ورود مته به محدوده معدن، مسیر میان آب دریاچه و تونل‌های زیرزمینی باز شد. آب با فشار وارد معدن شد و تماس آن با لایه‌های نمکی، شرایط را به‌سرعت تغییر داد.

آب نمک را در خود حل می‌کرد و هرچه مسیر نفوذ گسترده‌تر می‌شد، حجم بیشتری از آب وارد معدن می‌شد. در نتیجه، ستون‌های نمکی که نقش سازه‌های نگهدارنده را داشتند نیز در معرض فرسایش قرار گرفتند و بخش‌هایی از شبکه معدن شروع به فروپاشی کرد.

در همین زمان، یکی از کارکنان معدن متوجه جریان غیرعادی آب و حرکت تجهیزات شد. جونیوس گدیسون، برق‌کار معدن، با مشاهده شرایط اضطراری سیستم هشدار را فعال کرد تا معدنچیان از محل خارج شوند.

۵۵ معدنچی در مسیر فرار از معدن

تخلیه معدن در شرایطی انجام شد که آب با سرعت در حال پیشروی بود. آسانسور اصلی معدن ظرفیت محدودی داشت و تنها می‌توانست هر بار گروه کوچکی از کارکنان را به سطح منتقل کند.

معدنچیان در تاریکی و در شرایطی پرتنش، خود را به محل آسانسور رساندند و به‌صورت مرحله‌ای از معدن خارج شدند. رندی لاسال، سرکارگر بخش تعمیرات و نگهداری، نیز برخلاف مسیر خروج، برای بررسی تونل‌ها و اطمینان از تخلیه کامل معدن به بخش‌های در معرض آب رفت.

در نهایت، هر ۵۵ معدنچی توانستند از معدن خارج شوند و حادثه، برخلاف ابعاد بسیار گسترده‌اش، تلفات انسانی نداشت.

شکل‌گیری گرداب عظیم در دریاچه

در سطح زمین اما شرایط به‌سرعت بحرانی‌تر می‌شد. ورود حجم عظیم آب به فضای خالی معدن باعث ایجاد گردابی بزرگ در محل حادثه شد.

آب دریاچه با سرعت به سمت حفره ایجادشده کشیده می‌شد و قایق‌ها، بارج‌ها و تجهیزات شناور نیز در معرض جریان قدرتمند آب قرار گرفتند. بخش‌هایی از ساحل نیز به دلیل خالی‌شدن زیر بستر خود دچار رانش شدند و حتی خودروهای موجود در یک پارکینگ به داخل حفره کشیده شدند.

یکی از شگفت‌انگیزترین پیامدهای حادثه، تغییر جهت جریان آب در کانال دلکامبر بود؛ کانالی که در حالت عادی دریاچه پنیور را به خلیج مکزیک متصل می‌کرد.

آب خلیج مکزیک وارد دریاچه شد

با تخلیه سریع آب دریاچه، اختلاف سطح میان پنیور و خلیج مکزیک افزایش یافت. همین مسئله باعث شد جریان آب در کانال دلکامبر معکوس شود و آب خلیج مکزیک با سرعت به سمت دریاچه حرکت کند.

در ادامه، آب شور خلیج مکزیک وارد حفره ایجادشده شد و حتی یک آبشار موقت با ارتفاع حدود ۴۵ متر شکل گرفت؛ منظره‌ای که در منطقه‌ای مسطح مانند لوئیزیانا، پدیده‌ای بسیار غیرعادی بود.

برآوردها نشان می‌دهد طی حدود سه ساعت، نزدیک به ۱۳ میلیارد لیتر آب از دریاچه وارد زیرزمین شد.

آب‌فشانی عظیم از دل معدن

ورود ناگهانی آب به شبکه تونل‌های معدن، فشار هوا را نیز به‌شدت افزایش داد. هوای فشرده‌شده سرانجام از مسیرهای تهویه راه خود را به بیرون باز کرد و همراه با آب، گل و آوار به سطح زمین فوران کرد.

این رویداد باعث شد آب و گل با ارتفاعی چشمگیر از برخی نقاط به بیرون پرتاب شود و چهره منطقه را برای همیشه تغییر دهد.

دریاچه‌ای کم‌عمق به یکی از عمیق‌ترین نقاط آبی لوئیزیانا تبدیل شد

پس از ورود آب خلیج مکزیک و پرشدن حفره زیرزمینی، شکل دریاچه پنیور کاملاً تغییر کرد. آبی که پیش از حادثه عمدتاً شیرین بود، به دلیل ورود آب شور خلیج مکزیک به آب لب‌شور تبدیل شد.

همچنین فروریختن بخش‌هایی از معدن باعث ایجاد گودال‌هایی عمیق در بستر دریاچه شد. در برخی نقاط، عمق جدید دریاچه به بیش از ۶۰ متر رسید؛ در حالی که پیش از حادثه عمق آن تنها حدود سه متر بود.

نکته عجیب دیگر اینکه تعدادی از بارج‌هایی که در جریان حادثه به زیر آب کشیده شده بودند، پس از برقراری تعادل فشار و پرشدن مجدد حفره، دوباره روی سطح آب ظاهر شدند.

چرا مته به معدن نمک رسید؟

یکی از مهم‌ترین پرسش‌های پس از حادثه این بود که چرا عملیات حفاری نفت به سمت معدن فعال هدایت شد.

بررسی‌های بعدی احتمال خطا در تعیین موقعیت و محاسبات حفاری را مطرح کرد. با این حال، مشخص‌کردن علت دقیق حادثه دشوار بود؛ زیرا بخش قابل‌توجهی از نقشه‌ها، اسناد فنی و اطلاعات مربوط به عملیات حفاری، همراه با سکوی حفاری به زیر آب رفت.

سازمان ایمنی و بهداشت معدن آمریکا نیز تحقیقات گسترده‌ای انجام داد و گزارش نهایی در سال ۱۹۸۱ منتشر شد، اما علت قطعی حادثه و یک مقصر مشخص به‌طور کامل تعیین نشد.

پایان حقوقی ماجرا

پس از حادثه، اختلاف میان شرکت‌های درگیر به پرونده‌های حقوقی کشیده شد. مالکان معدن، شرکت تکزاکو و پیمانکار حفاری را مسئول خسارت‌ها می‌دانستند و در مقابل، موضوع اطلاعات و نقشه‌های مربوط به معدن نیز مورد بحث قرار گرفت.

در نهایت، طرفین به توافقات مالی رسیدند. شرکت تکزاکو و برادران ویلسون مجموعاً مبالغی را برای جبران خسارت‌های واردشده به مالکان معدن و باغ گیاه‌شناسی پرداخت کردند، اما فعالیت معدن نمک پس از این حادثه دیگر از سر گرفته نشد.

حادثه‌ای عظیم بدون حتی یک قربانی

حادثه دریاچه پنیور با وجود ابعاد کم‌سابقه و خسارت‌های سنگین، یک ویژگی حیرت‌انگیز داشت: هیچ‌کس جان خود را از دست نداد.

هر ۵۵ معدنچی توانستند پیش از غرق‌شدن کامل معدن از زیر زمین خارج شوند. کارکنان سکوی حفاری نیز پیش از ناپدیدشدن سازه، آن را ترک کرده بودند و خدمه شناورهای گرفتار در گرداب نیز موفق شدند جان خود را نجات دهند.

دریاچه پنیور از آن روز به بعد دیگر همان دریاچه سابق نبود؛ یک خطای حفاری، معدن نمک زیرزمینی و پهنه آبی را به یکدیگر متصل کرد و در عرض چند ساعت، یکی از عجیب‌ترین حوادث تاریخ صنعت حفاری و معدن را رقم زد

منبع : معدن پرس