فولاد اوکراین در محاصره جنگ؛ مسیر بازسازی از کجا می‌گذرد؟
گروه: فولاد | کد خبر: ۷۳۸۱ | تاریخ: ۱۵ مهر ۱۴۰۵ - ۱۱:۵۵
جنگ اوکراین طی سال‌های اخیر آسیب گسترده‌ای به صنعت آهن و فولاد این کشور وارد کرده و سهم این بخش از تولید ناخالص داخلی را از ۱۲ درصد در سال ۲۰۱۸ به ۵.۵ درصد در سال ۲۰۲۵ کاهش داده است. همزمان، تعداد شاغلان صنعت فولاد و زنجیره تأمین آن نیز بیش از ۵۵ درصد افت کرده است.
بررسی داده‌های منتشرشده از سوی مرکز تحلیلی GMK نشان می‌دهد تعداد نیروی انسانی فعال در صنعت آهن و فولاد اوکراین و زنجیره‌های وابسته، از حدود ۶۷۹ هزار نفر در سال ۲۰۱۸ به نزدیک ۳۰۰ هزار نفر در سال ۲۰۲۵ رسیده است؛ کاهشی که معادل ۵۵.۸ درصد برآورد می‌شود.
کاهش تولید، تخریب بخشی از زیرساخت‌های صنعتی، اختلال در فعالیت واحدهای تولیدی و خروج نیروی انسانی از مهم‌ترین عواملی هستند که جایگاه صنعت فولاد اوکراین را در اقتصاد این کشور تضعیف کرده‌اند.
سقوط صادرات فولاد و سنگ‌آهن
صادرات یکی از بخش‌هایی است که بیشترین فشار ناشی از جنگ را تجربه کرده است. ارزش صادرات فولاد اوکراین که در سال ۲۰۲۱ حدود ۱۱.۱ میلیارد دلار بود، در سال ۲۰۲۵ به ۲.۹ میلیارد دلار کاهش یافت.
صادرات سنگ‌آهن نیز در همین دوره از ۶.۸ میلیارد دلار به ۲.۳ میلیارد دلار رسید. اگرچه محصولات فلزی و فولادی همچنان در میان کالاهای مهم صادراتی اوکراین قرار دارند، اما فاصله ارزش صادرات این محصولات با دوره پیش از جنگ نشان‌دهنده عمق خسارت واردشده به این صنعت است.
حذف بخشی از ظرفیت فولادسازی
تخریب مجتمع‌های آزوف‌استال و ایلیچ در ماریوپل، حدود ۴۰ درصد از ظرفیت فولادسازی اوکراین را از چرخه تولید خارج کرد. واحدهای باقی‌مانده نیز در سال‌های جنگ با مجموعه‌ای از مشکلات از جمله حملات نظامی، قطعی برق و محدودیت‌های حمل‌ونقل مواجه بوده‌اند.
از سوی دیگر، اختلال در فعالیت بنادر و تغییر مسیر صادرات، هزینه لجستیک محصولات فولادی را افزایش داده و توان رقابتی تولیدکنندگان اوکراینی را تحت فشار قرار داده است.
سرمایه‌گذاری فولاد اوکراین کاهش یافت
جنگ تنها تولید و صادرات فولاد اوکراین را تحت تأثیر قرار نداده و جریان سرمایه‌گذاری در این صنعت نیز با افت قابل توجه مواجه شده است.
مخارج سرمایه‌ای صنعت فولاد اوکراین از حدود ۲ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۱ به ۷۰۰ میلیون دلار در سال ۲۰۲۲ کاهش یافت و در سال ۲۰۲۵ به حدود ۹۰۰ میلیون دلار رسید. در این شرایط، بخش قابل توجهی از منابع شرکت‌ها به جای توسعه ظرفیت و اجرای پروژه‌های جدید، صرف حفظ و بازسازی ظرفیت‌های موجود شده است.
کاهش فعالیت این صنعت بر درآمدهای مالیاتی نیز اثر گذاشته است. درآمد مالیاتی صنعت فولاد اوکراین از ۳.۵ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۱ به ۱.۳ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۲ رسید و در سال ۲۰۲۵ حدود ۹۰۰ میلیون دلار ثبت شد.
بر اساس گزارش GMK، تأسیسات شرکت‌هایی از جمله زاپوریژستال، کامت‌استیل، آرسلورمیتال کریوی‌ری و اینترپایپ نیز در جریان حملات نظامی آسیب دیده‌اند.
نسخه اوکراین برای بازسازی صنعت فولاد
مرکز تحلیلی GMK برای بازگشت صنعت فولاد اوکراین به مسیر رشد، مجموعه‌ای از اقدامات را ضروری می‌داند. کاهش تنش‌های نظامی، بازگشت کامل بنادر و کریدورهای دریایی صادرات، ایجاد صندوق بازسازی صنعت فولاد با استفاده از منابع مالی بین‌المللی و طراحی سازوکار بیمه ریسک جنگ از جمله این پیشنهادهاست.
همچنین دسترسی شرکت‌های بزرگ صنعتی به منابع مالی اروپایی، حمایت از حمل‌ونقل ریلی، تأمین برق ارزان‌تر از طریق قراردادهای بلندمدت و مذاکره با اتحادیه اروپا درباره محدودیت‌های تجاری و مکانیسم تعدیل کربن مرزی CBAM از دیگر راهکارهای مطرح‌شده برای احیای این صنعت است.
تجربه اوکراین؛ هشداری برای صنایع معدنی و فولادی
تجربه اوکراین نشان می‌دهد آسیب‌پذیری صنعت فولاد تنها به ظرفیت تولید محدود نمی‌شود و اختلال در انرژی، حمل‌ونقل، بازارهای صادراتی، سرمایه‌گذاری و نیروی انسانی می‌تواند همزمان زنجیره‌ای از مشکلات را ایجاد کند.
برای ایران نیز این تجربه از منظر افزایش تاب‌آوری صنایع معدنی و فولادی قابل توجه است. تنوع‌بخشی به مسیرهای صادراتی، تقویت حمل‌ونقل ریلی، تأمین پایدار انرژی و جلوگیری از تمرکز بیش از حد ظرفیت‌های تولیدی در مناطق خاص، می‌تواند ریسک‌های ناشی از بحران را کاهش دهد.
از سوی دیگر، توجه به الزامات زیست‌محیطی و کربنی بازارهای جهانی، به‌ویژه با اجرای سازوکارهایی مانند CBAM، برای حفظ بازارهای صادراتی فولاد اهمیت بیشتری پیدا کرده است. سرمایه‌گذاری مستمر در نوسازی تجهیزات، افزایش بهره‌وری انرژی و حفظ نیروی انسانی متخصص نیز از دیگر الزامات رقابت‌پذیری این صنعت در شرایط بحرانی محسوب می‌شود.
در مجموع، تجربه اوکراین نشان می‌دهد تاب‌آوری صنعت معدن و فولاد تنها با افزایش ظرفیت تولید ایجاد نمی‌شود؛ بلکه تنوع بازار، زیرساخت لجستیکی و انرژی پایدار، تأمین مالی مطمئن، نیروی انسانی متخصص و برنامه‌ریزی پیش از وقوع بحران از مهم‌ترین مؤلفه‌های حفظ این صنایع راهبردی هستند.
منبع : معدن پرس
هیچ دیدگاهی درج نشده - اولین نفر باشید