اسلامی بیدگلی: وابستگی فولاد ایران به بازار چین باید کاهش یابد

پنجمین سمینار تحلیلی اندیشکده فولاد و صنایع معدنی ایران با حضور مدیران شرکت‌های فولادی، رئیس سازمان بورس، فعالان بازار سرمایه و نمایندگان حوزه صنعت و معدن برگزار شد.

سعید اسلامی بیدگلی، عضو سابق شورای عالی بورس و تحلیلگر ارشد بازار سرمایه، در این نشست با بررسی تحولات بازار جهانی فولاد اظهار کرد: چین دیگر مانند سال‌های گذشته محرک اصلی رشد مصرف فولاد در جهان نیست. بر اساس داده‌های موجود، تقاضای فولاد این کشور در سال ۲۰۲۶ حدود ۲ درصد کاهش یافته و برای سال ۲۰۲۷ نیز افت حدود ۱ درصدی پیش‌بینی می‌شود.

در مقابل، هند به یکی از بازارهای در حال رشد فولاد تبدیل شده است. به گفته اسلامی بیدگلی، تقاضای فولاد این کشور طی سال‌های اخیر افزایش یافته و برای سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ نیز رشد حدود ۸ درصدی پیش‌بینی می‌شود. این روند نشان می‌دهد با وجود کاهش مصرف در چین، برخی بازارهای دیگر همچنان ظرفیت جذب فولاد بیشتری دارند.

تغییر الگوی رشد اقتصادی چین و کاهش تقاضای فولاد

این تحلیلگر بازار سرمایه با اشاره به تحولات ساختاری اقتصاد چین گفت: تغییرات بازار فولاد این کشور تنها به کاهش مصرف محدود نمی‌شود، بلکه ساختار اقتصادی و صنعتی چین نیز در حال دگرگونی است و این روند می‌تواند بر ترکیب تقاضا و رقابت در بازار جهانی اثر بگذارد.

او توضیح داد: بخش ساختمان چین با رکود ساختاری مواجه شده و سرعت سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها نیز کاهش یافته است. در گذشته، توسعه شهرهای کوچک و مناطق روستایی و حرکت آنها به سمت الگوی شهرنشینی، از عوامل اصلی افزایش مصرف فولاد در چین بود؛ اما این روند دیگر با سرعت گذشته ادامه ندارد.

به گفته اسلامی بیدگلی، چین در حال انتقال بخشی از ظرفیت اقتصادی خود از صنایع سنتی و سرمایه‌بر به فعالیت‌های فناورانه و صنایع پیشرفته است. این تغییر علاوه بر دگرگونی ساختار صنعتی کشور، بر نوع و مشخصات محصولات فولادی مورد نیاز آن نیز اثر خواهد گذاشت.

او در مقابل، هند را بازاری دانست که همچنان در مراحل توسعه ساختمان و زیرساخت قرار دارد و می‌تواند بخشی از تقاضایی را که پیش‌تر در چین متمرکز بود، جذب کند. همچنین توسعه خودروسازی و صنایع مرتبط با انرژی‌های نو، نیاز به محصولات فولادی با مشخصات فنی متفاوت را افزایش می‌دهد.

وابستگی صادرات فولاد ایران به چین؛ یک ریسک تجاری

اسلامی بیدگلی یکی از مسائل صنعت فولاد ایران را تمرکز تجارت خارجی بر بازار چین عنوان کرد و گفت: وابستگی زیاد صادرات فولاد به این کشور، در شرایطی که الگوی تقاضای آن در حال تغییر است، می‌تواند ریسک فعالیت تولیدکنندگان ایرانی را افزایش دهد.

او افزود: هرگونه تغییر در ساختار اقتصادی و صنعتی چین ممکن است به‌طور مستقیم بر بازار فروش و عملکرد شرکت‌های فولادی ایران اثر بگذارد. به همین دلیل، متنوع‌سازی مقاصد صادراتی و کاهش وابستگی به یک بازار مشخص باید در برنامه‌ریزی شرکت‌ها قرار گیرد.

این تحلیلگر با اشاره به وضعیت بازارهای توسعه‌یافته نیز اظهار کرد: رشد مصرف فولاد در اقتصادهای پیشرفته معمولا محدودتر از بازارهایی مانند هند است. برای نمونه، رشد تقاضا در آمریکا حدود ۱.۵ تا ۲ درصد برآورد می‌شود که بخشی از آن به سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های انرژی، پروژه‌های صنعتی و حوزه دفاعی مربوط است.

او اضافه کرد: بازارهای توسعه‌یافته به‌تدریج به سمت استفاده از محصولات استانداردتر و کم‌کربن حرکت می‌کنند. ورود به این بازارها مستلزم سرمایه‌گذاری در فناوری و اصلاح فرآیندهای تولید است.

ظرفیت مازاد جهانی و تشدید رقابت در بازار فولاد

عضو سابق شورای عالی بورس، ظرفیت مازاد تولید فولاد در جهان را یکی از عوامل اثرگذار بر آینده این بازار دانست و گفت: تغییر ساختار اقتصادی چین و جابه‌جایی مراکز اصلی تقاضا، در کنار ظرفیت‌های تولید موجود، می‌تواند رقابت میان تولیدکنندگان را افزایش دهد.

او با اشاره به گزارش‌های سازمان همکاری و توسعه اقتصادی درباره ظرفیت مازاد فولاد، بر ضرورت رصد مستمر آمار تولید و مصرف جهانی تاکید کرد.

اسلامی بیدگلی همچنین درباره استفاده از داده‌های منتشرشده در فضای مجازی هشدار داد و گفت: آمار و گزارش‌های مختلف ممکن است با یکدیگر تفاوت داشته باشند و ابزارهای هوش مصنوعی نیز در برخی موارد داده‌های نادرست را بازتولید کنند. بنابراین، تصمیم‌گیری بر مبنای اطلاعات بازار باید با بررسی منابع معتبر و تطبیق داده‌ها انجام شود.

محدودیت انرژی، مزیت‌های صنعت فولاد ایران را تحت فشار قرار داده است

این تحلیلگر بازار سرمایه در ارزیابی وضعیت داخلی صنعت فولاد، زنجیره معدنی، تجربه تولید به روش احیای مستقیم و برخورداری از ظرفیت‌های صنعتی تثبیت‌شده را از مزیت‌های ایران دانست؛ با این حال، محدودیت انرژی، ریسک‌های تجارت خارجی، هزینه‌های مالی و ضعف زیرساخت‌ها را از موانع بهره‌برداری کامل از این ظرفیت‌ها معرفی کرد.

او با اشاره به تفاوت ظرفیت اسمی و توان واقعی تولید اظهار کرد: برخورداری از ظرفیت نصب‌شده به‌تنهایی به معنای تولید اقتصادی و سودآوری نیست. مسئله اصلی این است که چه میزان از ظرفیت موجود می‌تواند با حاشیه سود مناسب فعالیت کند.

به گفته اسلامی بیدگلی، محدودیت برق و گاز تنها میزان تولید را کاهش نمی‌دهد، بلکه هزینه ثابت تولید به ازای هر تن محصول را افزایش می‌دهد، بهره‌وری را تحت تاثیر قرار می‌دهد و ممکن است تحویل سفارش‌ها را با تاخیر مواجه کند. این شرایط همچنین قابلیت اتکای تولیدکننده در برابر مشتریان را کاهش می‌دهد.

او تاکید کرد شرکت‌های فولادی باید به جای تمرکز صرف بر هزینه کل تولید، بهای تمام‌شده هر تن محصول قابل فروش را محاسبه کنند؛ زیرا در دوره‌های کاهش تولید، هزینه‌های ثابت همچنان پابرجا می‌مانند و می‌توانند حاشیه سود را کاهش دهند.

اسلامی بیدگلی، قراردادهای تامین انرژی، ایجاد ذخایر عملیاتی و برنامه‌ریزی فصلی را از اقداماتی دانست که شرکت‌های تولیدی برای مدیریت محدودیت‌های انرژی باید دنبال کنند.

توسعه نامتوازن حلقه‌های زنجیره، بازده سرمایه‌گذاری را کاهش می‌دهد

این تحلیلگر با اشاره به ارتباط میان بخش‌های مختلف زنجیره فولاد گفت: مزیت یک حلقه ممکن است به دلیل ضعف یا عدم توازن در بخش دیگری از زنجیره از بین برود. تغییر قیمت جهانی مواد اولیه، نرخ ارز و هزینه حمل‌ونقل نیز به‌صورت هم‌زمان بر سودآوری شرکت‌ها اثر می‌گذارند.

او افزود: برنامه‌ریزی توسعه صنعت فولاد نباید بر بهینه‌سازی جداگانه واحدهای تولیدی متمرکز باشد، بلکه لازم است کل زنجیره از تامین مواد اولیه تا تولید محصول نهایی به‌صورت یکپارچه مورد ارزیابی قرار گیرد.

به اعتقاد اسلامی بیدگلی، افزایش ظرفیت یک بخش بدون توجه به تامین مواد اولیه، انرژی، زیرساخت حمل‌ونقل و بازار فروش، می‌تواند به ایجاد ظرفیت مازاد و کاهش بازده سرمایه‌گذاری منجر شود. از این رو، سیاست‌گذاری صنعتی نیز باید بر اساس نیاز و ظرفیت کل زنجیره انجام شود.

سه سناریو برای آینده صنعت فولاد ایران

عضو سابق شورای عالی بورس با اشاره به ضرورت تدوین برنامه‌های بلندمدت برای صنعت فولاد گفت: رشد تقاضا و وضعیت تجارت جهانی از یک سو و پایداری تامین انرژی و دسترسی ایران به بازارهای صادراتی از سوی دیگر، دو محور اصلی عدم قطعیت در آینده این صنعت هستند.

او در تشریح سناریوی نخست اظهار کرد: اگر رشد تقاضای جهانی محدود بماند، فشار رقابتی چین ادامه پیدا کند و مشکلات داخلی در تامین انرژی پابرجا باشد، تولیدکنندگان ایرانی با شرایط دشوارتری مواجه خواهند شد؛ هرچند بخشی از این محدودیت‌ها همچنان قابل مدیریت خواهد بود.

در سناریوی دوم، تقویت بازارهای منطقه‌ای، کاهش اختلالات تجاری، بهبود دسترسی به زیرساخت‌های لجستیکی و افزایش سرمایه‌گذاری می‌تواند زمینه رشد تقاضا را فراهم کند. اسلامی بیدگلی با اشاره به ظرفیت بازار خاورمیانه گفت: در صورت کاهش تنش‌های ژئوپلیتیک، برای سال ۲۰۲۷ رشد ۱۱ درصدی تقاضای فولاد در این منطقه پیش‌بینی می‌شود.

او در عین حال تاکید کرد که افزایش احتمالی تقاضا نباید به توسعه شتاب‌زده ظرفیت تولید منجر شود؛ زیرا بخشی از ظرفیت‌های موجود فولاد ایران همچنان بلااستفاده است و نرخ بهره‌برداری از ظرفیت‌ها حدود ۵۵ درصد برآورد می‌شود.

در سناریوی سوم نیز تداوم ضعف تقاضای چین، افزایش تنش‌های تجاری، گسترش موانع صادراتی و اختلالات منطقه‌ای می‌تواند دسترسی تولیدکنندگان ایرانی به بازارهای خارجی را دشوارتر کند.

پایش شاخص‌های جهانی و داخلی در تصمیم‌گیری شرکت‌ها

اسلامی بیدگلی پایش مستمر متغیرهای بازار را یکی از الزامات مدیریت شرکت‌های فولادی دانست و گفت: در سطح جهانی باید شاخص‌هایی مانند میزان تقاضای چین، سفارش‌های هند، صادرات فولاد چین، قیمت محصولات تخت و طویل و هزینه حمل‌ونقل به‌طور منظم بررسی شوند.

در داخل کشور نیز ساعات محدودیت برق و گاز، نرخ بهره‌برداری از ظرفیت‌ها، موجودی مواد اولیه و محصولات، فاصله قیمت بازار داخلی و صادراتی، نرخ ارز و زمان وصول مطالبات باید در نظام پایش مدیریتی شرکت‌ها قرار گیرد.

او همچنین بر ضرورت اندازه‌گیری شاخص‌های زیست‌محیطی تاکید کرد و شدت مصرف انرژی و میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای را از متغیرهای موثر بر حضور در بازارهای جهانی دانست. به گفته او، بسیاری از شرکت‌ها هنوز زیرساخت‌های لازم برای اندازه‌گیری و گزارش‌دهی انتشار کربن را به‌طور کامل در اختیار ندارند.

پنج اولویت راهبردی برای آینده فولاد ایران

این تحلیلگر بازار سرمایه در جمع‌بندی دیدگاه‌های خود، پنج محور را برای برنامه‌ریزی صنعت فولاد مطرح کرد:

تامین پایدار انرژی و افزایش بهره‌وری پیش از توسعه ظرفیت‌های جدید؛

حرکت از فروش محصولات بر مبنای تناژ به سمت تولید کالاهای دارای ارزش افزوده بیشتر؛

تنوع‌بخشی به بازارهای صادراتی و کاهش وابستگی به مقاصد محدود؛

توسعه زیرساخت‌های لجستیکی و تقویت قراردادهای صادراتی؛

شفاف‌سازی داده‌های زیست‌محیطی و آماده‌سازی شرکت‌ها برای رعایت استانداردهای جدید کربن.

اسلامی بیدگلی در پایان بر سرمایه‌گذاری مرحله‌ای و مبتنی بر سناریو تاکید کرد و گفت: شرکت‌هایی می‌توانند در بازار آینده فولاد موقعیت مناسبی داشته باشند که توانایی تطبیق با تغییرات تقاضا، شرایط تجارت جهانی و تحولات ژئوپلیتیک را داشته باشند.
منبع: فولاد نیوز