سیمان زیر فشار ناترازی انرژی و افت صادرات

صنعت سیمان در ماه‌های اخیر هم‌زمان با محدودیت‌های شدید انرژی، افزایش هزینه سوخت و مواد اولیه، افت صادرات و کاهش منابع مالی برای نوسازی خطوط تولید روبه‌رو بوده است؛ مجموعه‌ای از فشارها که هزینه تولید را افزایش داده و حاشیه سود شرکت‌های سیمانی را تحت تأثیر قرار داده است.

علی‌اکبر الوندیان، دبیر انجمن صنفی کارفرمایان صنعت سیمان، با اشاره به وضعیت تولید این صنعت اعلام کرده است که تولید کلینکر در پنج ماه نخست سال جاری حدود ۳.۵ میلیون تن نسبت به مدت مشابه کاهش داشته است.

به گفته الوندیان، حدود ۶۵ درصد برق مصرفی صنعت سیمان به تولید کلینکر اختصاص دارد و کاهش تولید این محصول را می‌توان یکی از آثار مستقیم محدودیت‌های انرژی بر فعالیت کارخانه‌های سیمانی دانست.

با وجود افت تولید کلینکر، تولید سیمان در پنج ماه نخست امسال به ۲۷.۵ میلیون تن رسیده که حدود ۲ میلیون تن بیشتر از مدت مشابه سال گذشته است. همچنین میزان تحویل سیمان با رشد ۶ درصدی به ۲۴.۸ میلیون تن رسیده است.

افت ۷۳ درصدی صادرات کلینکر

در بخش صادرات، صنعت سیمان شرایط متفاوتی را تجربه کرده است. صادرات کلینکر در پنج ماه نخست سال از حدود ۳.۳ میلیون تن در مدت مشابه سال گذشته به نزدیک ۹۰۰ هزار تن کاهش یافته که نشان‌دهنده افت حدود ۷۳ درصدی است.

دبیر انجمن سیمان، شرایط جنگی و امنیتی در جنوب کشور، اختلال در تردد و تجارت در منطقه خلیج فارس و کاهش فعالیت برخی بازارهای هدف از جمله هند و کشورهای منطقه را از عوامل کاهش صادرات عنوان کرده است.

بازار عراق نیز تحت تأثیر محدودیت‌های واردات سیمان و شرایط اقتصادی این کشور قرار گرفته است. برآورد انجمن سیمان نشان می‌دهد صادرات سیمان ایران به عراق تا پایان سال ممکن است حدود یک میلیون تن کمتر از سال گذشته باشد.

در مقابل، صادرات سیمان از مرزهای شمالی و شرقی کشور در پنج ماه نخست سال حدود ۱۹ درصد رشد کرده است. روسیه و افغانستان نیز از جمله بازارهای مهم صادراتی این بخش بوده‌اند.

توقف کامیون‌های ایرانی پشت مرز افغانستان

چالش‌های حمل‌ونقل نیز فشار مضاعفی بر صادرات سیمان وارد کرده است. الوندیان با اشاره به بازدیدهای میدانی از مرز افغانستان گفته است کامیون‌های ایرانی در برخی موارد بین هفت تا هشت روز پشت مرز متوقف می‌شوند.

به گفته فعالان صنعت سیمان، نبود مدیریت یکپارچه در مرز و موازی‌کاری میان دستگاه‌های مختلف، زمان توقف ناوگان حمل‌ونقل را افزایش داده و در نهایت هزینه صادرات را بالا می‌برد.

انجمن سیمان پیشنهاد کرده است مدیریت واحدی در مرز مستقر شود و کنترل سهمیه سوخت کامیون‌ها نیز از طریق سامانه‌های سیستمی انجام گیرد.

کاهش سهم برق و تشدید محدودیت گاز

ناترازی انرژی همچنان یکی از مهم‌ترین چالش‌های صنعت سیمان به شمار می‌رود. بر اساس اظهارات دبیر انجمن، سهمیه برق صنعت سیمان در ساعات پیک از ۶۵۰ مگاوات به ۴۰۰ مگاوات کاهش یافته و محدودیت برق به‌صورت شبانه‌روزی اعمال شده است.

در بخش گاز نیز وضعیت صنعت سیمان دشوارتر شده است. در حالی که دیماند روزانه این صنعت حدود ۲۸ میلیون مترمکعب اعلام شده، میزان گاز تخصیص‌یافته در شرایط فعلی به کمتر از ۵ میلیون مترمکعب رسیده است.

کاهش دسترسی به گاز، کارخانه‌ها را به استفاده بیشتر از مازوت سوق داده است؛ این در حالی است که قیمت این سوخت نیز افزایش قابل توجهی داشته است. طبق اعلام انجمن، قیمت مازوت از حدود هزار و ۳۰۰ تومان به ۴ هزار و ۴۰۰ تومان در هر لیتر افزایش یافته و هزینه حمل آن از جنوب کشور نیز حدود ۲ هزار تومان به ازای هر لیتر است.

بخش بزرگی از سود شرکت‌ها توزیع می‌شود

تأمین منابع مالی برای نوسازی خطوط تولید، یکی دیگر از دغدغه‌های صنعت سیمان است. الوندیان با اشاره به سهم حدود ۶۵ درصدی نهادهای دولتی و خصولتی از مالکیت صنعت سیمان گفته است بیش از ۹۰ درصد سود سالانه شرکت‌های بورسی در مجامع میان سهامداران توزیع می‌شود.

به گفته او، خروج بخش قابل توجهی از منابع مالی شرکت‌ها، ظرفیت آنها برای سرمایه‌گذاری در نوسازی تجهیزات، افزایش بهره‌وری و کاهش مصرف انرژی را محدود می‌کند.

در همین راستا، انجمن سیمان پیشنهاد کرده است دولت برای پنج سال در زمینه تقسیم سود شرکت‌ها تنفس ایجاد کند تا حداقل ۵۰ درصد سود در شرکت‌ها باقی بماند و برای نوسازی خطوط تولید و توسعه فناوری‌های کم‌مصرف مورد استفاده قرار گیرد.

بازیافت حرارتی؛ سرمایه‌گذاری ۸ تا ۱۰ میلیون دلاری برای هر خط

یکی از راهکارهای مطرح‌شده برای کاهش وابستگی صنعت سیمان به شبکه برق، استفاده از نیروگاه‌های بازیافت حرارتی است. این فناوری با بهره‌گیری از گرمای خروجی خطوط تولید می‌تواند حدود ۳۰ درصد برق مورد نیاز کارخانه را تأمین کند و هم‌زمان مصرف آب را نیز کاهش دهد.

با این حال، اجرای نیروگاه بازیافت حرارتی به سرمایه‌گذاری اولیه حدود ۸ تا ۱۰ میلیون دلار برای هر خط تولید نیاز دارد؛ سرمایه‌ای که با توجه به محدودیت نقدینگی شرکت‌های سیمانی، تأمین آن آسان نیست.

در کنار این طرح، توسعه انرژی خورشیدی نیز در صنعت سیمان دنبال شده است. طبق اعلام انجمن سیمان، تاکنون ۱۱۶ مگاوات ظرفیت نیروگاه خورشیدی در مدار قرار گرفته و ۱۷۰ مگاوات دیگر نیز در حال نصب است.

تغییر سبد سوخت در انتظار تجهیزات و زیرساخت

استفاده از زغال‌سنگ و سوخت مشتق‌شده از زباله یا RDF نیز به‌عنوان راهکارهایی برای کاهش وابستگی به گاز مطرح شده‌اند، اما این طرح‌ها هنوز با موانع اجرایی مواجه‌اند.

کارخانه‌های سیمان برای استفاده از زغال‌سنگ به تجهیزات لازم برای پودر کردن این سوخت و مشعل‌های ویژه نیاز دارند که بخشی از آنها باید وارد و سپس بومی‌سازی شود.

در مورد RDF نیز با وجود تصویب مشوق‌های اقتصادی، نبود تفکیک مناسب پسماند و همکاری ناکافی شهرداری‌ها در تأمین و آماده‌سازی این سوخت، مانع توسعه گسترده آن شده است.

رشد ۱۵۰ درصدی قیمت مواد ناریه

افزایش هزینه‌ها به بخش استخراج مواد اولیه نیز سرایت کرده است. محدودیت دسترسی به مواد ناریه و افزایش حدود ۱۵۰ درصدی قیمت این مواد، هزینه استخراج در معادن تأمین‌کننده مواد اولیه سیمان را افزایش داده است.

در پی این شرایط، برخی معدن‌کاران برای ادامه عملیات استخراج به استفاده از چکش‌های هیدرولیکی به جای مواد ناریه روی آورده‌اند؛ روشی که به گفته انجمن سیمان، هزینه استخراج را چند برابر می‌کند.

افزایش ۴۴ درصدی قیمت سیمان در بورس کالا

مجموع فشارهای هزینه‌ای و محدودیت‌های تولید، حاشیه سود صنعت سیمان را نیز تحت تأثیر قرار داده است.

طبق اعلام انجمن سیمان، متوسط قیمت سیمان در بورس کالا از ابتدای سال تا مهرماه حدود ۴۴ درصد افزایش یافته است؛ این رشد در شرایطی رخ داده که نرخ ارز و هزینه قطعات، خدمات، سوخت، برق و مواد ناریه نیز افزایش یافته‌اند.

به این ترتیب، اگرچه قیمت فروش سیمان رشد کرده، اما افزایش هم‌زمان هزینه‌های تولید، انرژی و مواد اولیه فشار بر حاشیه سود شرکت‌ها را افزایش داده است.

در چنین شرایطی، پیشنهاد تنفس پنج‌ساله در توزیع سود شرکت‌های سیمانی از سوی انجمن مطرح شده است؛ پیشنهادی که هدف آن حفظ بخشی از منابع مالی در شرکت‌ها و هدایت این منابع به سمت نوسازی خطوط تولید، افزایش بهره‌وری انرژی و کاهش آسیب‌پذیری صنعت سیمان در برابر محدودیت‌های برق و گاز عنوان شده است.
منبع: معدن پرس