خودروهای برقی در مسیر صعود؛ تقاضای مس به کدام سو می‌رود؟

افزایش قیمت بنزین و گازوئیل می‌تواند در تصمیم خریداران خودرو اثرگذار باشد. برای رانندگانی که به‌طور مستمر هزینه سوخت پرداخت می‌کنند، افزایش قیمت سوخت بخشی از هزینه‌های جاری زندگی را بالا می‌برد و در چنین شرایطی، خودروهای برقی می‌توانند جذابیت بیشتری پیدا کنند؛ به‌ویژه اگر فاصله قیمت خرید آنها با خودروهای بنزینی کاهش یافته باشد.

اثر این تغییر رفتار مصرف‌کنندگان به صنعت خودرو محدود نمی‌شود و می‌تواند به بازار فلزات نیز منتقل شود. مس یکی از مهم‌ترین فلزات مورد استفاده در خودروهای برقی است و در سیم‌کشی و موتور این خودروها، تجهیزات شارژ و همچنین شبکه برق مورد نیاز آنها کاربرد دارد. با این حال، میان افزایش قیمت سوخت و رشد تقاضای مس یک زنجیره از عوامل اقتصادی و زیرساختی وجود دارد؛ از قدرت خرید مصرف‌کننده گرفته تا دسترسی به ایستگاه شارژ و مقایسه هزینه مالکیت خودرو برقی با مدل‌های بنزینی.

رشد فروش خودروهای برقی یکدست نیست

آمارهای بازار نشان می‌دهد روند توسعه خودروهای برقی در مناطق مختلف جهان یکسان نیست. بر اساس داده‌های نقل‌شده از بنچمارک مینرال اینتلیجنس، فروش جهانی خودروهای انرژی نو در هشت ماه نخست سال ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۴ درصد افزایش داشته است. این آمار خودروهای تمام‌برقی و هیبریدی‌های شارژی را همزمان دربرمی‌گیرد؛ در حالی که میزان مصرف مس در این دو گروه یکسان نیست.

در آمریکا، فروش خودروهای برقی در ماه اوت ۳۳ درصد کاهش سالانه داشت و افت فروش از ابتدای سال به ۲۱ درصد رسید. در چین نیز فروش خودروهای انرژی نو طی هشت ماه نخست سال کاهش یافت، هرچند این خودروها در ماه اوت ۶۵ درصد از بازار داخلی این کشور را به خود اختصاص دادند.

در مقابل، بازار اروپا عملکرد متفاوتی ثبت کرد و فروش خودروهای انرژی نو در ماه اوت ۳۶ درصد بیشتر از مدت مشابه سال قبل شد.

داده‌های مربوط به ۱۶ بازار مهم اروپایی نیز تصویر روشن‌تری از وضعیت خودروهای تمام‌برقی ارائه می‌کند. ثبت این خودروها در ماه اوت به ۲۰۲ هزار و ۸۳۳ دستگاه رسید که نشان‌دهنده رشد ۵۴.۲ درصدی نسبت به اوت سال گذشته است. سهم خودروهای تمام‌برقی از فروش خودروهای جدید در این بازارها نیز به ۳۰.۵ درصد رسید.

بنابراین برای بررسی اثر توسعه خودروهای برقی بر بازار مس، صرفاً نمی‌توان به رشد کلی فروش اکتفا کرد؛ بلکه نوع خودرو و منطقه‌ای که رشد فروش در آن اتفاق افتاده نیز اهمیت دارد.

سناریوی ۸۰۰ هزار تنی برای مس

وود مکنزی در یکی از سناریوهای خود بررسی کرده است که در صورت اثرگذاری همزمان قیمت بالای سوخت، پیشرفت فناوری و سیاست‌های حمایتی بر رفتار خریداران، تقاضای فلزات چگونه تغییر خواهد کرد.

بر اساس این سناریو، تعداد خودروهای برقی جهان در سال ۲۰۴۰ می‌تواند حدود ۵۰ درصد بیشتر از پیش‌بینی پایه این مؤسسه باشد. پیامد این افزایش برای بازار مس، شکل‌گیری حدود ۸۰۰ هزار تن تقاضای اضافی در سال ۲۰۴۰ خواهد بود؛ رقمی که معادل نزدیک به ۲ درصد عرضه جهانی پیش‌بینی‌شده مس در آن سال است.

در همین سناریو، تقاضای لیتیوم نیز حدود ۱۴ درصد بیشتر از برآورد پایه خواهد بود. با این حال، این ارقام به معنای تحقق قطعی چنین تقاضایی نیست و بر مبنای فرض افزایش سریع‌تر فروش خودروهای برقی محاسبه شده‌اند.

معادن مس باید زودتر آماده شوند

افزایش ۲ درصدی تقاضای مس در نگاه نخست ممکن است رقم بزرگی به نظر نرسد، اما تأمین ۸۰۰ هزار تن مس اضافی برای صنعتی که راه‌اندازی و توسعه معادن آن زمان‌بر است، چالش قابل توجهی محسوب می‌شود.

بر اساس محاسبات وود مکنزی که رویترز به آن استناد کرده، در صورت تحقق سناریوی رشد سریع خودروهای برقی، ظرفیت جدید معادن مس در فاصله سال‌های ۲۰۲۵ تا ۲۰۴۰ باید سالانه حدود ۹۶۰ هزار تن افزایش پیدا کند. این در حالی است که میانگین بلندمدت ایجاد ظرفیت جدید حدود ۸۵۰ هزار تن در سال بوده است.

فاصله میان این دو رقم نشان می‌دهد در صورت شتاب گرفتن تقاضای خودروهای برقی، توسعه ظرفیت معدنی باید زودتر از رسیدن تقاضای واقعی آغاز شود؛ چراکه پروژه‌های معدنی معمولاً در کوتاه‌مدت به نتیجه نمی‌رسند.

تصمیم خریدار فقط به قیمت بنزین وابسته نیست

افزایش قیمت سوخت می‌تواند هزینه مالکیت خودروی بنزینی را بالا ببرد و جذابیت خودروهای برقی را افزایش دهد، اما این تنها عامل تعیین‌کننده نیست. قیمت اولیه خودرو، هزینه برق، طول عمر باتری، دسترسی به زیرساخت شارژ و ارزش فروش مجدد خودرو نیز در تصمیم خریداران نقش دارند.

از سوی دیگر، کاهش احتمالی قیمت سوخت در آینده می‌تواند بخشی از انگیزه خرید خودروهای برقی را تغییر دهد. بنابراین ارتباط میان قیمت سوخت، فروش خودروهای برقی و تقاضای مس، خطی و قطعی نیست.

ضمن اینکه خودروهای برقی تنها عامل اثرگذار بر بازار مس محسوب نمی‌شوند. توسعه شبکه‌های برق، مراکز داده، ساختمان‌ها و واحدهای صنعتی نیز به مصرف این فلز نیاز دارد و می‌تواند بر توازن عرضه و تقاضای جهانی مس اثر بگذارد.

فرصت زنجیره مس ایران در اقتصاد برقی

رشد احتمالی خودروهای برقی برای صنعت مس ایران نیز می‌تواند فراتر از افزایش استخراج یا صادرات کاتد تعریف شود. توسعه خودروهای برقی و زیرساخت شارژ، به محصولاتی مانند مفتول، سیم و کابل، قطعات الکتریکی و تجهیزات مرتبط با شبکه برق نیاز دارد.

در چنین شرایطی، افزایش تقاضای جهانی می‌تواند برای بخش‌هایی از زنجیره مس که توان تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر دارند، فرصت ایجاد کند. بنابراین مسئله اصلی فقط میزان مس استخراج‌شده نیست، بلکه ظرفیت کشور برای تبدیل این ماده اولیه به محصولات مورد نیاز اقتصاد برقی نیز اهمیت خواهد داشت.

در نهایت، افزایش پایدار قیمت سوخت می‌تواند یکی از عوامل تقویت‌کننده تقاضای خودروهای برقی و به دنبال آن مصرف مس باشد، اما میزان این اثر به مجموعه‌ای از متغیرهای اقتصادی، فناوری و زیرساختی وابسته است. سناریوی وود مکنزی بیش از آنکه یک پیش‌بینی قطعی باشد، تصویری از ظرفیت تقاضای آینده ارائه می‌دهد؛ ظرفیتی که توسعه معادن، زیرساخت و صنایع پایین‌دستی مس برای پاسخ‌گویی به آن نیازمند برنامه‌ریزی زودهنگام است.