آتش‌بس تجاری چین و آمریکا در سایه تداوم محدودیت‌های معدنی
گروه: مالی و اقتصاد | کد خبر: ۶۹۸۴ | تاریخ: ۸ مهر ۱۴۰۵ - ۱۱:۱۹
چین و آمریکا در جریان نخستین سفر دولتی رئیس‌جمهور چین به آمریکا طی ۱۱ سال گذشته، بر سر مجموعه‌ای از اقدامات تجاری به توافق رسیدند؛ با این حال، در حوزه مواد معدنی حیاتی و عناصر نادر خاکی همچنان فاصله محسوسی میان تعهدات اعلام‌شده و میزان واقعی عرضه وجود دارد.
رئیس‌جمهور چین از ۲۳ سپتامبر برای نخستین سفر دولتی خود به آمریکا در ۱۱ سال گذشته وارد این کشور شد. در پایان مذاکرات سه‌روزه، دو طرف بر کاهش تعرفه برای حدود ۳۰ میلیارد دلار کالا در هر مسیر توافق کردند؛ هرچند متن منتشرشده از سوی آمریکا تأکید دارد این رقم در قالب «توصیه‌های» یک هیئت مشترک مطرح شده و هنوز به معنای تغییر عملی تعرفه‌ها نیست.
در بخش مربوط به مواد معدنی، بیانیه کاخ سفید اعلام کرده است واشنگتن و پکن به همکاری برای رفع نگرانی‌های آمریکا درباره کمبود عرضه عناصر نادر خاکی و سایر مواد معدنی حیاتی ادامه خواهند داد تا حجم محموله‌ها به سطح مورد انتظار بازگردد. با این حال، روایت چین از نتایج مذاکرات تفاوت‌هایی دارد. پکن در گزارش خود هشت دستاورد را برشمرده، اما خرید زغال‌سنگ و عناصر نادر خاکی که در بیانیه آمریکا مورد اشاره قرار گرفته، در این فهرست دیده نمی‌شود.
تمدید آتش‌بس؛ توافقی محدود در میان بی‌اعتمادی
آتش‌بس یک‌ساله بوسان که اجرای برخی کنترل‌های صادراتی چین از ۹ اکتبر ۲۰۲۵ را به حالت تعلیق درآورده بود، تا ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶ اعتبار داشت. بر اساس گزارش ان‌پی‌آر، پیشنهاد پکن برای تمدید این توافق تا پایان دوره ریاست‌جمهوری ترامپ در ژانویه ۲۰۲۹، به دلیل ادامه بی‌اعتمادی میان دو کشور به نتیجه نرسید.
در شرایط فعلی، تمدید دوماهه آتش‌بس تا ۱۰ ژانویه مطرح شده است؛ دوره‌ای که گریر آن را فرصتی برای ارزیابی میزان پایبندی دو طرف به تعهدات خود توصیف کرده است.
فاصله میان وعده‌های تجاری و واقعیت صادرات
چین در ماه مه اعلام کرده بود که در خصوص نگرانی‌های «معقول» آمریکا همکاری خواهد کرد، اما همزمان تأکید داشت محدودیت‌های صادراتی این کشور در چارچوب قوانین داخلی اعمال می‌شوند.
آمار گمرکی چین نشان می‌دهد صادرات ایتریوم به آمریکا از میانگین حدود ۳۰ تن در ماه پیش از اعمال محدودیت‌ها، به حدود ۸ تن در ماه کاهش یافته است؛ موضوعی که نشان می‌دهد بازگشت صادرات به سطح مورد انتظار همچنان با ابهام مواجه است.
از سوی دیگر، نظام صدور مجوز برای هفت عنصر نادر خاکی سنگین که از آوریل ۲۰۲۵ اجرایی شده، همچنان برقرار است. تعلیق اعلام‌شده در نوامبر ۲۰۲۶ نیز صرفاً بسته محدودیت‌های اکتبر ۲۰۲۵ را پوشش می‌دهد و ساختار کلی کنترل‌های صادراتی چین بدون تغییر باقی مانده است.
همچنین محدودیت‌های اعمال‌شده در سال ۲۰۲۵ بر موادی مانند تنگستن، تلوریم، بیسموت، مولیبدن و ایندیم همچنان ادامه دارد.
فشار چین بر تولیدکنندگان رقیب
چین در ۲۲ ژوئن شرکت‌های ام‌پی متریالز و یواس‌ای رر ارث را در فهرست کنترل صادراتی خود قرار داد. بلومبرگ این اقدام را عمدتاً نمادین ارزیابی کرده است، زیرا هر دو شرکت اعلام کرده‌اند وابستگی خود به تجهیزات و مواد وارداتی از چین را تا حد زیادی کاهش داده‌اند.
با این حال، این اقدام برای فعالان صنعت معدن پیام مهمی دارد؛ چراکه نشان می‌دهد رقابت آمریکا و چین در حوزه عناصر نادر خاکی تنها به تجارت مواد خام محدود نمی‌شود و توسعه ظرفیت‌های استخراج، فرآوری و تولید آهنربا در خارج از چین نیز به یکی از محورهای اصلی این رقابت تبدیل شده است.
چین همچنان در قلب زنجیره جهانی عناصر نادر خاکی
آمار وزارت بازرگانی آمریکا نشان می‌دهد چین حدود ۶۰ درصد از استخراج، بیش از ۸۵ درصد ظرفیت فرآوری و بیش از ۹۰ درصد تولید آهنرباهای دائمی جهان را در اختیار دارد.
در آمریکا نیز معدن ماونتین پس در کالیفرنیا همچنان تنها معدن فعال و واحد تولید اکسید عناصر نادر خاکی این کشور محسوب می‌شود. واشنگتن برای کاهش وابستگی به چین، سرمایه‌گذاری دولتی در این زنجیره را افزایش داده است.
در همین راستا، وزارت دفاع آمریکا قصد دارد ۴۹ درصد از یک پالایشگاه جدید عناصر نادر خاکی در عربستان را تأمین مالی کند. در این پروژه، ام‌پی متریالز و شرکت معدن عربستان «معادن» نیز حضور دارند.
تداوم ابهام در بازار مواد معدنی حیاتی
برخی تحلیلگران، دستاوردهای سفر اخیر را محدود ارزیابی کرده‌اند. یک رسانه آمریکایی گزارش داده است که بخش قابل‌توجهی از کاهش تعرفه‌ها پیش از این سفر نیز اتفاق افتاده بود و توافق جدید به‌طور متوسط حدود ۲ درصد از تعرفه کالاهای وارداتی چین می‌کاهد.
همچنین در یک میزگرد سیسیاس، نتایج این مذاکرات بیشتر از جنس تشریفات توصیف شده است. در همین حال، گریر از شکل‌گیری سازوکاری با عنوان «هیئت تجارت» خبر داده که قرار است مشخص کند چه کالاهایی را می‌توان بدون عبور از خطوط قرمز امنیت ملی میان دو کشور مبادله کرد.
پیامدهای توافق چین و آمریکا برای بازار معدن
ادامه این وضعیت می‌تواند برای بازار مواد معدنی حیاتی چند پیامد مهم داشته باشد. نخست، تمدیدهای کوتاه‌مدت آتش‌بس تجاری، دست‌کم تا ۱۰ ژانویه، می‌تواند ریسک سیاسی و عدم قطعیت در عرضه برخی عناصر نادر خاکی را بالا نگه دارد؛ موضوعی که برای عناصر سنگینی مانند ایتریوم و دیسپروزیم اهمیت بیشتری دارد.
از سوی دیگر، حمایت دولت‌ها از توسعه زنجیره‌های موازی استخراج و فرآوری در کشورهایی مانند آمریکا، استرالیا، کانادا، برزیل و کشورهای خاورمیانه می‌تواند سرعت سرمایه‌گذاری در این بخش را افزایش دهد. با این حال، نقش مسلط چین در فرآوری و تولید محصولات نهایی همچنان یک عامل تعیین‌کننده در بازار جهانی خواهد بود.
موضوع دیگر به مالکیت و فناوری مربوط می‌شود. قوانین فراسرزمینی چین درباره محصولاتی که از مواد یا فناوری چینی استفاده می‌کنند، حتی در صورت تعلیق موقت برخی محدودیت‌ها، همچنان می‌تواند برای تولیدکنندگان آهنربا، خودرو و صنایع پیشرفته در اروپا، ژاپن و کره‌جنوبی یک ریسک بالقوه ایجاد کند.
در مجموع، توافق اخیر چین و آمریکا اگرچه از کاهش تنش تجاری میان دو اقتصاد بزرگ جهان حکایت دارد، اما در زنجیره مواد معدنی حیاتی هنوز نشانه‌ای از رفع کامل محدودیت‌های ساختاری دیده نمی‌شود و وابستگی بازار جهانی به ظرفیت فرآوری چین همچنان پابرجاست
منبع: معدن پرس
هیچ دیدگاهی درج نشده - اولین نفر باشید