فولاد ایران زیر فشار حمل‌ونقل؛ فاصله با بازار جهانی بیشتر شد
گروه: فولاد | کد خبر: ۶۷۰۵ | تاریخ: ۵ مهر ۱۴۰۵ - ۹:۴۹
تازه‌ترین آمار انجمن جهانی فولاد از ادامه روند کاهشی تولید فولاد در جهان حکایت دارد. بر اساس این گزارش، ۷۰ کشور در اوت ۲۰۲۶ مجموعاً ۱۴۴.۲ میلیون تن فولاد خام تولید کرده‌اند که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۱.۲ درصد کمتر است. مجموع تولید در ۸ ماه نخست سال نیز با کاهش ۰.۷ درصدی به یک میلیارد و ۲۲۵.۲ میلیون تن رسیده است.
افت محدود تولید جهانی در شرایطی رخ داده که صنعت فولاد همچنان با عواملی مانند ضعف بازار مسکن چین، مازاد ظرفیت و کاهش سرعت رشد تقاضا در برخی اقتصادهای بزرگ مواجه است. با این حال، بررسی منطقه‌ای داده‌ها تصویر متفاوتی برای خاورمیانه و به‌ویژه ایران ارائه می‌دهد.
افت تولید خاورمیانه بسیار بیشتر از میانگین جهانی
تولید فولاد خام خاورمیانه در اوت ۲۰۲۶ به ۳.۷ میلیون تن رسید که کاهش ۴.۶ درصدی نسبت به اوت سال گذشته را نشان می‌دهد. در بازه ۸ ماهه نیز تولید منطقه با افت ۷.۸ درصدی به ۳۳.۳ میلیون تن رسیده است.
به این ترتیب، سرعت کاهش تولید فولاد در خاورمیانه بیش از ۱۰ برابر میانگین افت جهانی بوده است. این در حالی است که در ژوئیه نیز تولید منطقه ۱۳.۴ درصد کاهش داشت و افت تولید در هفت ماه نخست سال به ۸.۱ درصد رسیده بود.
با توجه به سهم قابل‌توجه ایران از تولید فولاد خاورمیانه، بخشی از این افت را باید در ارتباط با شرایط تولید داخل بررسی کرد؛ محدودیت‌های برق و گاز، مشکلات حمل‌ونقل و پیامدهای تنش‌های منطقه‌ای از جمله عواملی هستند که بر عملکرد فولادسازان اثر گذاشته‌اند.
ایران از جمع ۱۰ فولادساز بزرگ جهان خارج شد
یکی از نکات قابل‌توجه گزارش انجمن جهانی فولاد، جایگاه ایران در رتبه‌بندی ۸ ماهه تولید است. در این جدول، ویتنام با تولید ۲۰.۶ میلیون تن و رشد ۲۹.۱ درصدی در جایگاه دهم قرار گرفته، در حالی که ایران در میان ۱۰ تولیدکننده نخست دیده نمی‌شود.
این آمار نشان می‌دهد تولید ثبت‌شده ایران در این دوره پایین‌تر از ویتنام بوده است؛ اتفاقی که فاصله تولید واقعی کشور با جایگاه تاریخی آن در صنعت فولاد جهان را نشان می‌دهد.
عملکرد ویتنام نیز قابل توجه است. این کشور در اوت رشد ۳۶.۴ درصدی تولید را تجربه کرده، در حالی که فولادسازان ایرانی با محدودیت‌های انرژی و دشواری‌های مرتبط با حمل‌ونقل و تجارت خارجی روبه‌رو بوده‌اند.
بنابراین، کاهش رتبه ایران الزاماً به معنای از بین رفتن ظرفیت تولید نیست، بلکه نشان می‌دهد بخشی از ظرفیت نصب‌شده کشور تحت تأثیر محدودیت‌های عملیاتی و تجاری امکان تبدیل‌شدن به تولید پایدار را پیدا نکرده است.
چالش فولاد فقط تولید نیست؛ مسئله به حمل‌ونقل رسیده است
فولاد محصولی سنگین است و هزینه حمل سهم مهمی در قیمت تمام‌شده آن دارد. در محصولاتی مانند شمش، اسلب، آهن اسفنجی، گندله و کنسانتره، افزایش شدید هزینه‌های لجستیکی می‌تواند مزیت رقابتی صادرکنندگان را به سرعت کاهش دهد.
حتی در صورت ادامه صادرات، افزایش هزینه بیمه، کرایه حمل دریایی، هزینه‌های انتقال پول، زمان انتظار در بنادر و تخفیف‌های احتمالی به خریداران خارجی می‌تواند سودآوری صادرات را تحت فشار قرار دهد.
در برخی مقاطع شهریور ۱۴۰۵، تردد کشتی‌های کالایی در تنگه هرمز به حدود دو فروند در روز کاهش یافته بود؛ در حالی که پیش از تشدید تنش‌ها، روزانه حدود ۱۲۵ کشتی بزرگ تجاری از این مسیر عبور می‌کردند.
هم‌زمان، افت ۹۴ درصدی تردد کانتینری در منطقه، افزایش هزینه بیمه و طولانی‌تر شدن زمان برخی مسیرهای حمل، نشان می‌دهد اختلالات لجستیکی به یک هزینه مستقیم برای تجارت تبدیل شده است.
وقتی محصول تولید می‌شود اما امکان فروش به‌موقع وجود ندارد
اختلال در حمل‌ونقل تنها صادرات را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد. اگر محصول تولیدشده نتواند در زمان مناسب به مقصد برسد، موجودی انبار کارخانه افزایش پیدا می‌کند و بخشی از سرمایه در گردش شرکت در موجودی کالا قفل می‌شود.
افزایش موجودی می‌تواند توان شرکت برای تأمین مواد اولیه، پرداخت هزینه‌های جاری، اجرای تعمیرات و انجام تعهدات پیمانکاری را کاهش دهد. در چنین شرایطی، یک اختلال لجستیکی که در ابتدا صرفاً یک مشکل تجاری به نظر می‌رسد، می‌تواند با تأخیر خود را در آمار تولید نیز نشان دهد.
واردات تجهیزات؛ حلقه دیگری از زنجیره آسیب‌پذیر
فشارهای لجستیکی تنها به صادرات محدود نیست و تأمین برخی اقلام مورد نیاز فولادسازان را نیز دشوار می‌کند. الکترود گرافیتی، مواد نسوز، فروآلیاژهای خاص، تجهیزات برق و ابزار دقیق، قطعات اتوماسیون و برخی ماشین‌آلات از جمله اقلامی هستند که بخشی از نیاز آنها از مسیر واردات تأمین می‌شود.
طولانی‌شدن مسیرهای دریایی، افزایش هزینه حمل و محدودیت در حمل هوایی می‌تواند زمان تأمین این قطعات را افزایش دهد. در چنین شرایطی، حتی خرابی یک قطعه کوچک و تخصصی ممکن است فعالیت یک خط تولید بزرگ را برای مدتی مختل کند.
از سوی دیگر، انتقال بخشی از بار به مسیرهای زمینی می‌تواند موجب افزایش تقاضا برای حمل جاده‌ای، ازدحام مرزی و رشد هزینه حمل شود.
ظرفیت فولاد ایران همچنان یک مزیت است
با وجود فشارهای موجود، ظرفیت‌های اصلی صنعت فولاد ایران همچنان پابرجاست. دسترسی به ذخایر سنگ‌آهن، زنجیره نسبتاً کامل تولید، تجربه گسترده در تولید آهن اسفنجی، بازار داخلی و دسترسی زمینی به کشورهای عراق، ترکیه، افغانستان، پاکستان، آسیای مرکزی و قفقاز از جمله مزیت‌های این صنعت محسوب می‌شود.
از سوی دیگر، رشد درآمد ریالی برخی فولادسازان در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ نشان می‌دهد بازار و فروش کاملاً متوقف نشده است. البته در شرایط تورمی، افزایش درآمد اسمی به‌تنهایی به معنای رشد تولید یا افزایش سود واقعی نیست و باید در کنار هزینه‌های تولید و نرخ تورم بررسی شود.
تغییر سبد صادرات می‌تواند بخشی از فشار را کاهش دهد
در شرایطی که حمل دریایی با محدودیت مواجه است، صادرات محصولات حجیم و کم‌ارزش‌تر از نظر ارزش به ازای هر تن، آسیب بیشتری از افزایش هزینه حمل می‌بیند. حرکت به سمت محصولات با ارزش افزوده بالاتر، از جمله فولادهای آلیاژی، ورق‌های خاص، ریل و مقاطع ویژه، می‌تواند ارزش اقتصادی بیشتری را با هزینه حمل مشابه جابه‌جا کند.
تقویت مسیرهای ریلی و استفاده بیشتر از کریدورهای زمینی نیز می‌تواند بخشی از وابستگی به بنادر جنوبی را کاهش دهد؛ هرچند ظرفیت این مسیرها در کوتاه‌مدت نمی‌تواند به‌طور کامل جایگزین زیرساخت‌های دریایی خلیج فارس شود.
نیمه دوم ۱۴۰۵؛ سناریوهای پیش روی فولاد ایران
ادامه محدودیت‌های دریایی و هوایی می‌تواند در نیمه دوم سال به کاهش نرخ بهره‌برداری برخی واحدها، افزایش موجودی محصولات، فشار بر تخفیف‌های صادراتی و تشدید نیاز به سرمایه در گردش منجر شود. در کنار این عوامل، بازگشت محدودیت گاز در ماه‌های سرد سال نیز می‌تواند فشار مضاعفی بر تولید فولاد وارد کند.
با این حال، شدت این آثار به نحوه مدیریت زنجیره تأمین وابسته است. قراردادهای بلندمدت حمل، تجمیع محموله‌ها، ذخیره‌سازی قطعات حیاتی، استفاده هدفمند از مسیرهای جایگزین، تضمین ظرفیت ریلی و تمرکز بیشتر بر محصولات با ارزش افزوده بالا می‌تواند بخشی از ریسک‌ها را کنترل کند.
در نهایت، مسئله اصلی صنعت فولاد ایران در شرایط فعلی صرفاً ظرفیت تولید نیست؛ بلکه توانایی تبدیل این ظرفیت به محصول قابل فروش، انتقال به‌موقع آن به بازار و وصول درآمد صادراتی است. استمرار محدودیت‌های انرژی و لجستیکی می‌تواند فاصله میان ظرفیت اسمی و تولید واقعی فولاد کشور را بیش از گذشته افزایش دهد.
منبع: فولاد نیوز
هیچ دیدگاهی درج نشده - اولین نفر باشید