ترکیه جای چین را در مقصد مستقیم صادرات معدن ایران گرفت
گروه: معدن | کد خبر: ۶۲۸۴ | تاریخ: ۲۸ شهریور ۱۴۰۵ - ۱۳:۴۳
عملکرد صادراتی بخش معدن و صنایع معدنی ایران در سه‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ از تغییر قابل توجه در حجم، ارزش و مقصد صادرات حکایت دارد. بر اساس بررسی مرکز پژوهش‌های مجلس، وزن صادرات آهن و فولاد، مس، آلومینیوم و سرب و روی در این دوره نسبت به مدت مشابه سال گذشته حدود ۴۲ درصد کاهش یافته، اما ارزش صادرات این زنجیره‌ها تنها حدود ۲ درصد افت کرده است.
ارزش صادرات این محصولات از حدود ۲.۶۷ میلیارد دلار در سه‌ماهه نخست سال گذشته به حدود ۲.۶۱ میلیارد دلار رسیده است. این اختلاف میان افت شدید وزنی و کاهش محدود ارزش صادرات نشان می‌دهد که تحولات اخیر صرفاً به کاهش حجم تجارت خارجی بخش معدن محدود نمی‌شود و ترکیب کالاهای صادرشده نیز تغییر کرده است.
در این میان، سهم محصولات حجیم و کم‌ارزش‌تر، به‌ویژه در بخش‌های بالادستی زنجیره فولاد، با کاهش بیشتری مواجه شده، در حالی که برخی محصولات با ارزش واحد بالاتر توانسته‌اند سهم خود را در ارزش صادرات حفظ کنند.
بیشترین کاهش صادرات در بخش بالادستی فولاد
یکی از عوامل اصلی افت وزن صادرات معدنی، کاهش صادرات محصولات بالادستی زنجیره فولاد بوده است. کنسانتره و گندله به دلیل حجم بالای محموله‌ها و وابستگی بیشتر به حمل‌ونقل دریایی، در برابر اختلال در مسیرهای صادراتی آسیب‌پذیری بیشتری دارند.
با این حال، روند صادرات در همه زنجیره‌های معدنی یکسان نبوده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد صادرات زنجیره‌های مس، آلومینیوم و سرب و روی در برخی موارد با کاهش محسوسی مواجه نشده و حتی رشد نیز داشته است.
این تفاوت نشان می‌دهد شدت اثرگذاری محدودیت‌های حمل‌ونقل به نوع محصول و ارزش آن نیز وابسته است. کالاهای حجیم و کم‌ارزش، هزینه و ریسک بیشتری از اختلالات حمل‌ونقلی متحمل می‌شوند، در حالی که محصولات دارای ارزش واحد بالاتر، امکان بیشتری برای حفظ جریان صادرات دارند.
کاهش صادرات فولاد تنها به محدودیت‌های دریایی مربوط نیست
در بررسی افت صادرات محصولات فولادی، عوامل داخلی نیز باید در نظر گرفته شوند. پس از حمله به برخی واحدهای فولادی، صادرات اسلب و محصولات ورقی در ماه‌های اردیبهشت و خرداد به‌طور موقت متوقف شد.
به این ترتیب، بخشی از کاهش صادرات فولاد در این دوره ناشی از محدودیت‌های داخلی بوده و نمی‌توان تمام افت ثبت‌شده را به اختلال در مسیرهای حمل‌ونقل دریایی نسبت داد.
در واقع، صادرات بخش معدن و صنایع معدنی در سه‌ماهه نخست ۱۴۰۵ همزمان تحت تأثیر عوامل خارجی، محدودیت‌های لجستیکی و برخی تحولات داخلی قرار گرفته است.
صادرات معدنی ایران به ترکیه ۱۷۳ درصد رشد کرد
یکی از مهم‌ترین تغییرات در مقصد صادرات محصولات معدنی ایران، افزایش قابل توجه تجارت با ترکیه بوده است.
ارزش صادرات محصولات معدنی ایران به ترکیه از حدود ۳۶۲ میلیون دلار در سه‌ماهه نخست سال ۱۴۰۴ به حدود ۹۸۹ میلیون دلار در مدت مشابه سال ۱۴۰۵ رسیده است؛ به این ترتیب، ارزش صادرات ثبت‌شده به این کشور حدود ۱۷۳ درصد افزایش یافته است.
این رشد موجب شده ترکیه در آمار مقصد مستقیم صادرات محصولات معدنی ایران، از چین پیشی بگیرد. با این حال، این تغییر را نمی‌توان به معنای جایگزینی کامل بازار ترکیه با چین دانست.
داده‌های تجاری، مقصد ثبت‌شده کالا در زمان صادرات را نشان می‌دهند و لزوماً مقصد نهایی همه محموله‌ها را مشخص نمی‌کنند.
صادرات مستقیم معدن به چین ۴۰ درصد افت کرد
در مقابل، ارزش صادرات مستقیم محصولات معدنی ایران به چین در سه‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ حدود ۴۰ درصد کاهش یافته است.
ارزش این صادرات از حدود ۷۸۰ میلیون دلار در سه‌ماهه نخست سال ۱۴۰۴ به حدود ۴۶۴ میلیون دلار در مدت مشابه سال جاری رسیده است.
همزمانی کاهش صادرات مستقیم به چین با رشد صادرات ثبت‌شده به ترکیه، از تغییر مسیر تجارت خارجی محصولات معدنی ایران حکایت دارد؛ با این حال، نمی‌توان صرفاً بر اساس این آمار نتیجه گرفت که چین از زنجیره تجارت محصولات معدنی ایران خارج شده است.
ترکیه؛ مقصد نهایی یا مسیر انتقال؟
یکی از نکات مهم در تحلیل آمار صادرات، تفاوت میان «مقصد ثبت‌شده» و «مقصد نهایی» کالا است.
در شرایطی که مسیرهای دریایی با محدودیت مواجه هستند، ترکیه می‌تواند به‌عنوان یک مسیر منطقه‌ای و واسطه‌ای نقش پررنگ‌تری در انتقال کالاهای ایرانی داشته باشد. بنابراین، بخشی از افزایش صادرات ثبت‌شده به ترکیه ممکن است ناشی از تغییر مسیر انتقال محموله‌ها باشد و لزوماً به معنای مصرف تمام این محصولات در بازار ترکیه نیست.
از این منظر، دقیق‌تر آن است که گفته شود ترکیه در آمار مقصد مستقیم صادرات محصولات معدنی ایران از چین پیشی گرفته است، نه اینکه بازار چین به‌طور کامل با بازار ترکیه جایگزین شده باشد.
کاهش تناژ صادرات در برابر افت محدود ارزش
یکی از نکات قابل توجه در آمار سه‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵، فاصله میان کاهش وزن صادرات و افت ارزش آن است.
در حالی که وزن صادرات چهار زنجیره آهن و فولاد، مس، آلومینیوم و سرب و روی حدود ۴۲ درصد کاهش یافته، ارزش صادرات آنها تنها حدود ۲ درصد افت کرده است.
این فاصله نشان می‌دهد سبد صادراتی بخش معدن در حال تغییر است. کاهش سهم برخی کالاهای حجیم و کم‌ارزش و حفظ یا افزایش سهم محصولات با ارزش واحد بالاتر باعث شده افت تناژ صادرات، اثر بسیار کمتری بر ارزش کل صادرات داشته باشد.
بنابراین، ارزیابی عملکرد صادراتی بخش معدن تنها بر اساس میزان تناژ نمی‌تواند تصویر کاملی از وضعیت تجارت خارجی این بخش ارائه کند و بررسی همزمان ارزش صادرات و ترکیب کالاها نیز ضروری است.
مسیر صادرات معدن ایران در حال تغییر است
مجموعه تحولات سه‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ نشان می‌دهد محدودیت‌های ایجادشده در مسیرهای دریایی، صادرات معدن و صنایع معدنی را به‌طور کامل متوقف نکرده، بلکه در حجم، ترکیب کالاها و مسیرهای دسترسی به بازارهای خارجی تغییر ایجاد کرده است.
از یک سو، صادرات محصولات بالادستی فولاد مانند سنگ‌آهن، کنسانتره و گندله با کاهش قابل توجه مواجه شده و از سوی دیگر، برخی زنجیره‌های معدنی توانسته‌اند صادرات خود را حفظ کنند. همزمان نیز رشد چشمگیر صادرات ثبت‌شده به ترکیه، از تغییر در جغرافیای مقصد صادراتی ایران حکایت دارد.
در چنین شرایطی، توسعه بازارهای منطقه‌ای، ایجاد مسیرهای حمل‌ونقل جایگزین و حرکت به سمت صادرات محصولات با ارزش افزوده بالاتر می‌تواند اهمیت بیشتری پیدا کند؛ چراکه تحولات اخیر نشان داده است عملکرد صادراتی بخش معدن تنها به میزان تولید وابسته نیست و مسیر دسترسی به بازارهای خارجی نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در حفظ جریان صادرات دارد
منبع: معدن پرس
هیچ دیدگاهی درج نشده - اولین نفر باشید