صادرات میلگرد ایران در عراق زیر فشار؛ خریداران عقب نشستند

اجرای مقررات جدید گمرکی عراق از ابتدای اکتبر، روند واردات را برای فعالان تجاری پیچیده‌تر و هزینه‌های ترخیص را بیشتر کرده است؛ با این حال، تا چهارم اکتبر هیچ دستور رسمی درباره ممنوعیت ورود میلگرد ایران یا اعمال مالیات مضاعف بر این محصول صادر نشده و تردد کالا از مرز شلمچه ادامه دارد. در شرایط فعلی، مهم‌ترین نگرانی صادرکنندگان ایرانی نه بسته‌شدن مرز، بلکه کاهش سفارش خریداران عراقی و افزایش فشار برای پایین‌آوردن قیمت‌هاست.

طی روزهای گذشته برخی منابع بازار به متال اکسپرت اعلام کرده بودند که نخست‌وزیر عراق برای انتقال کالاهای ایرانی تا پایان هفته مهلت تعیین کرده و پس از آن احتمال اعمال مالیات مضاعف یا محدودیت واردات وجود دارد. با این حال، بررسی آخرین تحولات نشان می‌دهد تاکنون چنین تصمیمی در قالب یک مصوبه عمومی یا دستورالعمل گمرکی مشخص با ذکر نام ایران اعلام نشده است.

با وجود نبود ممنوعیت رسمی، فضای تجارت میان ایران و عراق تحت تأثیر مقررات جدید قرار گرفته و واردکنندگان عراقی برای برآورد دقیق هزینه‌های ترخیص، در ثبت سفارش‌های جدید با احتیاط بیشتری عمل می‌کنند.

هنوز خبری از ممنوعیت رسمی میلگرد ایران نیست

تا چهارم اکتبر، نه گمرک عراق و نه هیات گذرگاه‌های مرزی این کشور، فهرستی رسمی از کالاهای ایرانی مشمول ممنوعیت یا مالیات مضاعف منتشر نکرده‌اند. در مقررات جدید نیز نام ایران، میلگرد یا سایر محصولات فولادی به‌طور مشخص در فهرست کالاهای مشمول محدودیت قرار نگرفته است.

مبنای تغییرات اخیر، مصوبه شماره ۴۱۳ هیات دولت عراق در سال ۲۰۲۶ است. طبق این سازوکار، واردکنندگان باید پیش از انتقال وجه و ورود کالا، اظهارنامه اولیه را در سامانه «آسیکودا» ثبت کنند. حقوق گمرکی و سپرده‌های مالیاتی نیز براساس اطلاعات ثبت‌شده در همین اظهارنامه، پیش از انجام فرآیند واردات دریافت می‌شود.

گمرک عراق اعلام کرده اجرای این مقررات از اول اکتبر برای واردات دارای انتقال رسمی ارز و همچنین معاملاتی که بدون انتقال بانکی ارز انجام می‌شوند، آغاز شده است. در معاملات گروه دوم نیز واردکننده باید منبع تأمین وجه را مشخص کند و اطلاعات مربوط به پرداخت‌ها با همکاری بانک‌ها مورد بررسی قرار می‌گیرد.

بنابراین، آنچه در حال حاضر قطعی است، افزایش سطح کنترل‌های گمرکی و مالی در فرآیند واردات عراق است، نه ممنوعیت واردات میلگرد ایران.

شلمچه همچنان مسیر صادرات فولاد ایران است

هزینه پایین‌تر حمل زمینی، یکی از مهم‌ترین مزیت‌های فولاد ایران در بازار جنوب عراق محسوب می‌شود و به همین دلیل، وضعیت مرز شلمچه برای صادرکنندگان میلگرد اهمیت زیادی دارد.

گذرگاه شلمچه در ۱۱ سپتامبر به همراه دو مرز دیگر به‌صورت موقت بسته شده بود. این اقدام پس از حمله پهپادی به خط لوله نفت عربستان و در چارچوب افزایش تدابیر امنیتی، تقویت بازرسی‌ها و بازبینی سامانه‌های مرزی انجام شد.

مقام‌های عراقی در آن زمان تأکید کرده بودند که تعطیلی مرزها موقتی است. پس از انجام بررسی‌ها، تردد مسافر و کالا از سر گرفته شد و در روزهای ابتدایی اجرای مقررات جدید نیز گزارشی رسمی درباره توقف عمومی کامیون‌های حامل کالاهای ایرانی یا بسته‌شدن مجدد شلمچه منتشر نشده است.

با این حال، بازبودن مرز به معنای نبود فشار بر تجارت نیست. الزام به ثبت پیش‌اظهاری، پرداخت بخشی از عوارض و سپرده‌ها پیش از ترخیص و بررسی منشأ وجوه می‌تواند زمان ترخیص کالا را افزایش دهد و منابع مالی بیشتری از واردکنندگان عراقی را درگیر کند. در نتیجه، مزیت واردات فولاد ایران برای خریداران عراقی ممکن است کاهش پیدا کند.

افزایش هزینه واردات؛ فشار جدید بر قیمت میلگرد ایران

بررسی بازار نشان می‌دهد پیشنهادهای صادراتی میلگرد ایران برای محموله‌های زمینی همچنان در محدوده ۴۲۵ تا ۴۴۰ دلار به ازای هر تن به‌صورت EXW قرار دارد. قیمت مفتول نیز حدود ۴۴۵ تا ۴۶۰ دلار به ازای هر تن EXW اعلام شده است.

با این حال، ثبات قیمت کارخانه لزوماً به معنای ثبات هزینه نهایی خریدار عراقی نیست. قیمت EXW ارزش محصول در محل کارخانه را نشان می‌دهد و هزینه‌هایی مانند حمل، هزینه‌های مرزی، حقوق گمرکی و مالیات عراق را شامل نمی‌شود.

بنابراین، هرگونه افزایش عوارض، سپرده یا هزینه‌های جانبی در عراق می‌تواند قیمت تمام‌شده میلگرد وارداتی را برای خریدار افزایش دهد. در این شرایط، خریدار عراقی سه راهکار اصلی خواهد داشت؛ افزایش قیمت فروش در بازار داخلی، کاهش حاشیه سود یا درخواست تخفیف از تولیدکننده ایرانی.

با توجه به محدودبودن تقاضا برای محصولات طویل، احتمال فشار خریداران برای دریافت تخفیف بیشتر است. به این ترتیب، حتی در صورت نبود تعرفه اختصاصی علیه ایران، مقررات جدید گمرکی می‌تواند به کاهش قیمت پیشنهادی صادراتی میلگرد ایران منجر شود.

فشار تحریم‌های آمریکا بر تصمیم‌های بغداد

احتیاط در بازار عراق تنها به مقررات گمرکی محدود نمی‌شود. تحولات روزهای اخیر نشان داده است که بغداد برای کاهش ریسک ناشی از تحریم‌های ثانویه آمریکا، در برخی حوزه‌ها محدودیت‌هایی را اعمال می‌کند.

عراق در اواخر سپتامبر پروازهای مرتبط با ایران را تحت تأثیر تحریم‌های آمریکا محدود کرد، اما پس از مذاکره با واشنگتن، برای بخشی از پروازها معافیت دریافت شد. دفتر نخست‌وزیر عراق نیز در دوم اکتبر اعلام کرد شرکت‌های هواپیمایی ایرانی، به‌جز ماهان، می‌توانند روزانه تا ۴۰ پرواز به مقصد یا از مبدأ نجف انجام دهند.

هرچند این موضوع ارتباط مستقیمی با بازار فولاد ندارد، اما می‌تواند نشانه‌ای از رویکرد بغداد در مواجهه با فشارهای تحریمی باشد؛ به این معنا که عراق ممکن است ابتدا برای کاهش ریسک تحریم‌ها محدودیت‌هایی ایجاد و سپس در حوزه‌های ضروری یا دارای اهمیت اقتصادی، برای دریافت معافیت مذاکره کند.

از این منظر، احتمال افزایش سخت‌گیری نسبت به تجارت زمینی ایران نیز قابل چشم‌پوشی نیست؛ به‌خصوص در شرایطی که اختلال در مسیرهای دریایی، اهمیت حمل‌ونقل زمینی ایران به بازار عراق را بیشتر کرده است.

ریسک اصلی برای صادرکنندگان؛ کاهش سفارش‌ها

در شرایط کنونی، مهم‌ترین تهدید برای صادرکنندگان میلگرد ایران الزاماً بسته‌شدن ناگهانی مرز نیست؛ بلکه ادامه وضعیت مبهم و به تعویق افتادن تصمیم خریداران عراقی است.

واردکننده عراقی تا زمانی که از میزان دقیق عوارض، نحوه پذیرش اسناد مالی و زمان ترخیص اطمینان نداشته باشد، ممکن است سفارش جدید خود را به تعویق بیندازد یا حجم خرید را کاهش دهد.

این موضوع در بازاری که تقاضای محصولات طویل چندان قدرتمند نیست، می‌تواند فشار بیشتری بر صادرکنندگان ایرانی وارد کند. تولیدکنندگان نیز برای حفظ سهم خود در بازار عراق ممکن است ناچار شوند قیمت‌ها را ثابت نگه دارند یا بخشی از هزینه‌های جدید را از طریق ارائه تخفیف جبران کنند.

در مقابل، صادرکنندگانی که از دسترسی بانکی شفاف‌تر یا هزینه‌های ترخیص پایین‌تری برخوردارند، می‌توانند از این شرایط برای افزایش سهم خود در بازار عراق استفاده کنند.

در حال حاضر، مرز عراق به روی میلگرد ایران بسته نشده است؛ اما تجارت در این مسیر نسبت به گذشته پرهزینه‌تر و پیچیده‌تر شده است. از این رو، تحولات روزهای آینده باید بر اساس شاخص‌هایی مانند تعداد کامیون‌های ترخیص‌شده، مدت توقف محموله‌ها در شلمچه، میزان واقعی عوارض و سپرده‌های دریافتی و نحوه برخورد بانک‌ها با منشأ وجوه معاملات ارزیابی شود.

اگر در ادامه، ابلاغیه‌ای مشخص با ذکر نام ایران یا کد تعرفه محصولات فولادی صادر نشود، بازار می‌تواند به‌تدریج خود را با سازوکار جدید وفق دهد. اما در صورت تبدیل‌شدن کنترل‌های مالی به ابزاری برای محدودکردن تجارت با ایران، نخستین نشانه‌های فشار احتمالاً در کاهش سفارش‌ها، افزایش درخواست تخفیف و تضعیف مزیت قیمتی میلگرد ایران ظاهر خواهد شد؛ حتی پیش از آنکه محدودیت رسمی در مرز ایجاد شود.
منبع: فولاد نیوز